مسئولیت اجتماعی شرکت ها

دانلود پایان نامه

3 )
مسئولیت اجتماعی سازمان، فراتر رفتن از چارچوب حداقل الزامات قانونی است که سازمان در آن قرار دارد. در واقع ، مسئولیت اجتماعی سازمان ها رویکردی متعالی به کسب وکار است که هدف اصلی آن جمع آوری کلیه بخش ها اعم از دولتی، خصوصی و داوطلبان برای همکاری با یکدیگر است . از سوی دیگر، مسئولیت اجتماعی سازمان ها تنها مختص سازمان های بزرگ و سودآور نیست، بلکه رفتار سازمانی کلیه سازمان ها و شرکت ها را نیز در برمی گیرد. هرچه سازمان های بزرگ نسبت به اصول اخلاقی و زیست محیطی خود حساس تر شوند، سازمان های کوچک نیز در مراوده و پیروی از آنها مصرتر خواهند شد و به این ترتیب ، موجبات جلب اعتماد مشتریان و شهروندان هم فراهم می شود. در چند سال اخیر، در اغلب کشورها، به ویژه در کشورهای صنعتی جنبش مسئولیت پذیری اجتماعی و جنبش های اعتراضی نسبت به قدرت سازمان های بزرگ بسیار فعال بوده است؛ به طوری که مباحث مهمی در مورد نقش تجارت های بزرگ در دموکراسی و توسعه به وجود آورده است. آنها تأکید می کنند که اقدامات سازمان های بزرگ تأثیر زیادی بر جامعه دارد و به همین دلیل باید تحت نظارت و کنترل عمومی قرار گیرند . افزایش سازمان ها در عصری که روز به روز بزرگ تر می شود، تأثیر عمده ای بر ساختار اجتماعی می گذارد. موضوع مسئولیت اجتماعی سازمان ها در چند سال اخیر با توجه به رشد سازمان های غیردولتی، جنبش های اعتراضی علیه قدرت سازمان ها، افزایش آگاهی اجتماعی، توسعه بازارهای سرمایه و شرکت های سهامی عام و رسوایی های مالی و اخلاقی سازمان های بزرگ، تبدیل به الگوی مناسب و غالب در سازمان ها شده است، تا حدی که کمیسیون اروپا سال 2005 را به عنوان سال مسئولیت اجتماعی شرکت های کشورهای اتحادیه اروپا نام گذاری کرد. علاوه بر این، اعضای اتحادیه گام های بلندی در تأکید بر این موضوع و ترویج آن برداشته اند. نمونه آن، فعالیت دولت انگلیس است که در دپارتمان تجارت و صنعت، مسئولیت اجتماعی سازمان ها به طور رسمی توسط وزیر معرفی شد. فرانسه شرکت ها را ملزم کرد اثرات اجتماعی و زیست محیطی فعالیت های خود را در برنامه سالانه ثبت کنند. هلند با حمایت از طرح های مالی برای شرکت های بزرگ، در حال تطابق با مقررات سازمان توسعه صنعتی ملل متحد است؛ در نهایت دولت دانمارک، مرکز مطالعاتی کپنهاک را پایه گذاری کرده که فعالیت آن بر روی مسئولیت اجتماعی سازمان متمرکز شده است. متفکران رشته مدیریت از دهه 1950 ، توجه خود را به مسئولیت های اجتماعی معطوف کرد ه اند. کلیه سازمان هایی که فقط به محاسبه سود و زیان خود فکر می کردند، تحت فشار مردم و سازمان های مشابه، دید خود را اندکی به فراتر از سازمان اندوختند . از سوی دیگر ، کاملا واضح است که فعالیت سازمان ها بر محیط بیرونی تأثیر بسزایی خواهد داشت و نمی توان سود و زیان ناشی از سازمان ها بر جامعه را نادیده گرفت. جهت گیری مسئولیت اجتماعی به سویی است که فواید اجتماع در آن جاری است ، بنابراین تلاش بر این بوده است که سود و زیان سازمان ها به گونه ای باشد که مردم هزینه اضافی متحمل نشوند. منظور از مسئولیت ا جتماعی سازمان ها این است که سازمان ها تأثیرعمده ای بر سیستم اجتماعی دارند و لذا چگونگی فعالیت های آنها باید به گونه ای باشد که در اثر آن، زیانی به جامعه نرسد و در صورت رسیدن زیان، سازمان های مربوط ملزم به جبران آن باشند. به عبارت دیگر، سازمان ها نباید خود را مستقل از محیط بیرونی خود بدانند، بلکه باید خود را جزئی از یک کل، یعنی محیط بیرونی و اجتماع بدانند و اهداف و فعالیت های آنها در راستای اهداف اجتماعی، رفاه و آسایش جامعه باشد. امروزه همه سازمان ها باید توجه داشته باشند که فعالیت هایشان مورد قبول جامعه و منطبق با ارزش های آن باشد. سازمان هایی که نمی توانند خود را با این مهم تطبیق دهند، موفق نخواهند بود. به زعم پیتر دراکر سازمان های خصوصی به منظور حفظ مشروعیت خود و بقا در محیط، باید قبول کنند که نقش و وظیفه عمومی و اجتماعی دارند و نیز این نقش اجتماعی از این اصل پذیرفته شده نشئت می گیرد که «هر فردی مسئول رفتار خود است و چنانچه از طرف وی، خواه به طورعمد و غیرعمد، صدمه ای به دیگران وارد شود، باید پاسخگو باشد.»
سازمان ها نیز از این مقوله مستثنی نیستند و باید پاسخگوی تأثیرات اجتماعی نامطلوب خود باشند. سازمان ها، مؤسسات تجاری، نهادهای درآمدزا و حتی کلیه افراد جامعه در قبال درآمد دریافتی، مسئولیتی اجتماعی دارند که امروزه در کشورهای پیشرفته بسیار مهم تلقی می شود. لذا در جوامع مدرن در زمینه مسئولیت اجتماعی از سازمان ها و صاحبان سرمایه انتظار فعالیت های متنوع تری وجود دارد. بسیاری از صاحب نظران معتقدند مسئولیت اجتماعی را باید از طریق فعال کردن نهادهای شهری ، سازمان های خصوصی و سازمان های غیردولتی به دستورکار سازمان ها و صاحبان سرمایه تزریق کرد . این نهادها می توانند با حساس کردن مردم و جامعه نسبت به موضوع مسئولیت اجتماعی به طور عملی از سازمان هایی حمایت کنند که مسئولیت اجتماعی خود را جدی گرفته اند. اهمیت این موضوع به حدی است که برای آن جوایزی نیز در نظر گرفته شده است. جایزه ملی مسئولیت اجتماعی سازمان، جایزه ای است که هر ساله با حمایت گروهی از سرمایه داران فعال به سازمان هایی اهدا می شود که مسئولیت اجتماعی خود را به درستی انجام می دهند. به عنوان مثال، بر اساس آمار منتشر شده در مجله فورچون، شرکت های برتر دنیا از نظر شاخص مسئولیت پذیری اجتماعی به ترتیب شرکت های بریتیش پترولیوم، رویال داچ شل و وداف ون بوده اند. شرکت نفتی بریتیش پترولیوم از نظر میزان مسؤلیت پذیری در قبال مسائل اجتماعی و زیست محیطی در میان شرکت های اقتصادی جهان در رتبه اول قرار گرفته و شاخص مسئولیت پذیری برای این شرکت 78 اعلام شده است. طبق این گزارش، شاخص مسئولیت پذیری ارقام صفر تا 100 را در برمی گیرد و هرچه این رقم بیشتر باشد، برمسؤلیت پذیری بیشتر دلالت دارد. بر اساس این گزارش، پس از بریتیش پترولیوم به ترتیب شرکت نفتی رویال داچ شل، شرکت خدماتی ودافون، بانک اچ اس بی سی، کارفور، شرکت اتومبیل سازی فورد، شرکت الکترونیکی توکیو، الکترونیک فرانسه، شرکت اتومبیل سازی پژو و شرکت نفتی شورن قرار دارند . شاخص مسئولیت پذیری این شرکت ها به ترتیب،58 ،60 ،63 ،71 ، 72,56 ، 56 ،57، 55 اعلام شده است. در این گزارش آمده است : از میان صد شرکت نخست دنیا از نظر مسئولیت پذیری، 48 شرکت اروپایی، 34 شرکت متعلق به آمریکای شمالی و 18 شرکت نیز متعلق به آسیا است. مثال دیگر، کشور چین است که امروزه یکی از موفق ترین کشورها در زمینه تحقق مسئولیت اجتماعی سازمان ها و نهادها است .شهروندان و صاحبان سرمایه و کار در چین دریافته اند؛ برای تعامل جهانی و ماندن در میدان رقابت های بزرگ باید مسئولی ت اجتماعی خود را جدی بگیرند. جدی گرفتن مسئولیت اجتماعی در سازمان ها نشانه های بسیاری دارد. یکی از نشانه های مسئولیت اجتماعی سازمان ها، وجود تشکل های کارگری درساختار آنها است. رعایت حقوق مصرف کنندگان، توجه به استانداردهای قانونی درتولید محصول، پاسخگویی مدیران سازمان ها در قبال مسائل شهروندی، محیط زیستی، اخلاقی، فرهنگی و حتی حقوق بشر از دیگر نشانه های توجه به مسئولیت اجتماعی در سازمان ها و شرکت ها است.
امروزه اهمیت CSR به عنوان یک برنامه راهبردی ، در حال افزایش است و دلیل آن را می توان سه رویه مشخص زیر دانست:
تغییر انتظارات اجتماعی
جوامع و مصرف کنندگان امروزی از شرکت هایی که محصولات شان را مصرف می کنند انتظارات بیشتری دارند. این انتظارات در پی رسوایی های شرکت ها که باعث کاهش اعتقاد عمومی به آنها شده و همچنین کاهش اعتقاد عمومی به دستگاه های نظارتی و سازمان های مسئول در کنترل زیاده روی های شرکت را در بر داشته، به وجود آمده است.
افزایش ثروت
این مورد در جوامع توسعه یافته در مقایسه با جوامع در حال توسعه بیشتر صادق است. مصرف کنندگان ثروتمند قادر هستند محصولی را که قصد خرید آن را دارند انتخاب کنند. در جوامعی که به کار و سرمایه گذاری داخلی نیازمندند احتمال اجرای مقررات شدید و مجازات سازمان هایی که کار و سرمایه خود را به جای دیگری انتقال بدهند، کمتر است.
جهانی سازی
روند رو به رشد نفوذ رسانه ها باعث شد که اشتباهات شرکت ها بلافاصله به عموم مردم منتقل گردد . علاوه بر آن، ارتباطات از طریق اینترنت میان گروه مصرف کنندگان هم فکر، افزایش قدرت آنها در ارسال پیام شان، به آنها ابزار هماهنگ سازی اعمال دسته جمعی را داده است (تحریم یک محصول). این سه روند همراه با اهمیت رو به رشد مارک های تجاری و ارزش مارک ها در موفقیت شرکت ها (خصوصاً مارک های تجاری که شیوه خاصی از زندگی را ترویج می کنند( برای ایجاد تغییری در روابط میان شرکت ها و مصرف کنندگان و به ویژه میان شرکت ها و گروه سهامداران مؤثر بوده اند. نتیجه این ترکیب این بود که امروزه مصرف کنندگان آگاه تر شده و احساس اختیار بیشتری برای اعمال عقاید خود دارند. از زاویه دید شرکت ها، پارامترهای بازار که تعیین کننده عملکرد شرکت ها می باشد، توسط مردم عادی شکل می گیرند. نهادهای غیر انتفاعی و مصرف کنندگان عمل گرا باعث تقویت و هدایت تغییر روابط میان مصرف کنندگان و شرکت ها هستند. CSR به ویژه در دنیای رو به جهانی شدن امروزی به دلیل شیوه ایجاد مارک های تجاری براساس آرمان ها و مفاهیمی که معمولاً به ارزش ها و ایده آل ها برمی گردد حائز اهمیت است CSR وسیله ای برای هماهنگ کردن عملکرد شرکت ها ارزش ها و خواسته های سهامداران است، خصوصاً زمانی که این خواسته ها و ارزش ها دائماً در حال تکامل یافتن هستند. CSR را می توان به بهترین نحو، به عنوان نگرش کلی نسبت به یک حرفه تشریح نمود. CSR تمام جنبه های عملکردی را شامل می شود، همانند کیفیت بالا. CSR را با مشاهده می توان تشخیص داد. CSR امری است که شغل های امروزی باید قطعاً و حقیقتاً برای آن همت بگمارند. خطرات غفلت از CSR بسیار مهلک است، خصوصاً با یادآوری این نکته که مار ک های تجاری از چه اهمیتی برای ارزش گذاری بر یک شرکت برخوردارند و ایجاد مارکی قدرتمند چقدر دشوار است. در مقابل، از دست رفتن نفوذ یک مارک تجاری تا چه حد آسان است. از این رو، امری است که یک شرکت برای به کار بردن آن باید تلاش نماید.
CSR یک برنامه کاری مهم است چرا که مصرف کنندگان می خواهند در صورت امکان محصولات شرکتی را خریداری کنند که به آن اطمینان دارند. فروشندگان هم می خواهند همکاری خود را با شرکت هایی شکل دهند که می توانند به آنها اعتماد داشته باشند. کارمندان هم می خواهند برای شرکت هایی کار کنند که قابل احترام باشند و نهادهای غیر انتفاعی هم تمایل به کار کردن با شرکت هایی دارند که در پی یافتن راه حل های منطقی و ابتکار عمل هایی در حوزه های مسائل مشترک باشند. قانع کردن هر یک از گروه های سهامدار باعث می شود تا شرکت ها بتوانند تعهدات خود را نسبت به سرمایه گذاران که دیگر گروه مهم سهامدار محسوب می شوند و از رفع نیاز دیگر سهامداران بیشترین سود را می برند، به انجام برساند.
همه صادقانه معتقدند که موفقیت شرکت های این قرن نصیب کسانی می شود که با اعمال شان ثابت می کنند که سودمندانه ارزش های اجتماعی را ارتقا می دهند. شرکت هایی که هم خوب و هم موفق عمل می کنند، سهامداران، مشتری ها، شرکا و کارمندان با حضور خود شرکت هایی را که از طریق کار، تغییرات اجتماعی به وجود می آورند، تشویق می نمایند. این امر حقیقت جدید شغلی است که ما باید آن را پذیرا باشیم. شرکت هایی که احتمال موفقیت بیشتری در جهانی سازی دارند آنهایی هستند که توان تلفیق علایق متفاوت سهامداران متعدد خود را داشته و طیف وسیعی از عقاید و ارزش ها را در فرایند تصمیم گیری و اهداف سازمانی خود شامل می شوند. شرکت هایی که مارک های تجاری مرتبط با شیوه زندگی خاصی را تولید می کنند، نیازمند پرورش آرمان هایی هستند که قصد انتقال آنها را به مشتریان شان دارند. قرن 21 ، قرن سامان دهی بخش اجتماعی است. هر چه بیشتر اقتصاد، پول و اطلاعات به صورت جهانی درآید، جامعه از اهمیت بیشتری برخوردار می شود. CSR برای حفظ موفقیت در کار اهمیت روزافزون پیدا می کند که این امر با فراهم آوری یک برنامه ی شرکتی که حول آن شرکت مربوطه می تواند پیشرفت نماید و همچنین با معنی و جهت بخشیدن به اعمال روزانه، محقق می شود.
مطالعه موضوع مسئولیت اجتماعی به دلائلی چند دارای اهمیت می باشد:
1- تصمیمات مدیران در بخش های مختلف جامعه تأثیرات عمیق می گذارد، بنابراین توجه مدیران به مسئولیت های اجتماعی شان در زمان اتخاذ تصمیم، اهمیت زیادی دارد تا از تحمیل خسارت به جامعه جلوگیری شود.
2- چنانچه افراد، گروه ها، سازمان ها و مؤسسات جامعه خود را نسبت به رویدادها، اتفاقات و بحران های مختلف مسئول دانسته و در حل بحران ها تلاش کنند، بسیاری از بحران ها در زمان کوتاه حل شده و جامعه ای سالم و آرام به وجود می آید.
3- سازمان ها برای حفظ و بهبود جایگاه خود در جامعه باید به مسئولیت های اجتماعی شان توجه کرده تا جامعه دامنه فعالیت های آنها را محدود نکنند و از مشروعیت در جامعه برخوردار باشند.
4- سازمان به هر نحوی عمل کند، عملکردش بر جامعه تأثیر می گذارد و این تأثیر ، خوب یا بد، به خود سازمان منعکس می گردد. بنابراین، بد عمل کردن مدیران موجب بروز مشکلاتی برای جامعه می شود که در نهایت گریبان خودشان را نیز خواهد گرفت.
5- هزینه جامعه ای با مدیرانی که نسبت به آن احساس مسئولیت نمی کنند بسیار بالاست.
(الوانی،1377: 21)
سازمان ها اگر به اهداف اجتماعی خود حرمت ننهند، آلودگی محیط، فقر، بیماری، تبعیض و نابسامانی محیطشان را فرا خواهد گرفت و اگر با اندکی دوراندیشی به قضیه ننگرند، این مشکلات در نهایت گریبان خودشان را نیز خواهد گرفت. مدیران باید ناخدایان خردمند و دوراندیشی باشند که در افق های دوردست، حرکات و تلاطمات امواج را در وسعت بی کرانه دریا از نظر دور ندارند. (الوانی،1377: 21)
سازمان ملل، دلایل زیر در مورد با اهمیت بودن و ضرورت توجه به جامعه از سوی سازمان ها مطرح کرده است:
1- سرمایه گذاری در یک محیط سالم و نوین برای فعالیت بخش خصوصی: سازمان های تولیدی و رقابتی از فعالیت در جامعه ای با ثبات و امن، قابل پیش بینی و بدون تبعیض و اقتصاد نافاسد و قانونمند بهره بسیار می برند.
2- مدیریت مستقیم هزینه و خطر: چالش هایی نظیر نابودی محیط زیست، تغییرات جوی، ایدز، ناسازگاری های قومی و نبود نظام با کفایتی برای حفظ و ارتقای سلامتی و آموزش می تواند به طور مستقیم برهزینه ها و خطر برای بقای سازمان ها بیفزاید. این عوامل می تواند سبب افزایش هزینه های اجرایی، هزینه های خرید مواد اولیه، استخدام، آموزش و سایر هزینه های پرسنلی، ایمنی، بیمه و سرمایه گذاری شوند. این عوامل همچنین می توانند سبب بروز خطرهای مالی کوتاه و طولانی مدت، تزلزل در بازار، پیگردهای قانونی و سلب اعتبار و شهرت شوند. سازمان های آگاه و پیگیر مقابله با این چالش ها، قادر به کاهش خطر و ریسک، مدیریت شهرت و اعتبار، کم کردن هزینه ها، اصلاح کارایی منابع و افزایش تولید می باشند.
3- فراهم آوردن فرصت های جدید: برخی از موفق ترین و نوآورترین سازمان های جهان برای مقابله با دشواری های اجتماعی و محیط زیستی، اقدام به تولید کالاها، خدمات و فناوری ویژه ای نموده اند و در برخی موارد حتی الگوی کار خود را تغییر می دهند. برای این سازمان ها، مسئولیت اجتماعی یک فرصت اجتماعی برای نوآوری، ایجاد ارزش و رقابت پذیری است. (امیدوار،1384: 133(
مسئولیت پذیری اجتماعی بنگاه ها از دو جهت کلان اهمیت دارد و بر تمامی ابعاد عملکردسازمان تأثیر می گذارد:
1- واضح است که مصرف کنندگان خواهان خرید کالا از سازمان های مورد اعتماد هستند. تأمین کنندگان خواهان مشارکت تجاری با سازمان های قابل اعتماد هستند. کارکنان، خواهان کار برای سازمان هایی هستند که مورد احترام باشند و سرمایه گذاران کلان خواهان حمایت از سازمان هایی هستند که از لحاظ اجتماعی مشروع باشند و سازمان های غیردولتی و غیرانتفاعی خواهان همکاری با سازمان هایی هستند که به دنبال راه حل های عملی برای اهداف مشترک اجتماعی باشند. راضی نگاه داشتن هر یک از این ذی نفعان، به سازمان ها این امکان را می دهد تا تعهد خود را نسبت به مالکانشان به حداکثر رسانده و خود نیز با برآورده کردن نیازهای تمام گروه ها، به بیشترین منفعت دست یابند. مسئولیت پذیری اجتماعی نوعی استراتژی و مأموریت را برای سازمان ها فراهم می کند که به وسیله آن، اعضا ی مختلف سازمان می توانند گردهم آیند. امروزه سازمان هایی احتمال موفقیت را در محیط متحول جهانی به دست می آورند که بتوانند به بهترین نحو، تعادل بین علائق و نیازهای ذی نفعان متعدد خود فراهم آورند.
1- مسئولیت اجتماعی شرکت ها به عنوان یکی از عناصر استراتژی و به دلیل چهار روند معین روندهایی که در قرن 21 رشد و اهمیت بیشتری خواهد یافت در مباحث سازمانی موضوعی مهم و به روز به شمار می آید:

این مطلب مشابه را هم بخوانید :   تعاریف و نظریه های فشار روانی