دانلود پایان نامه درباره صدا و سیما، عوامل بازدارنده، علوم ارتباطات

دانلود پایان نامه

یابیم. در مورد پزشکی، آرمان حرفه‌ای سلامت است یا در مورد وکلا وضع آرمانی دستیابی به عدالت… آرمان حرفه‌ای در روزنامه‌نگاری همان الگویی است که کار مطبوعاتی را میسازد…. اگر کسب درآمد، روش مسلط و آرمانی یک روزنامه‌نگار باشد، به او میتوان کاسبکار یا اطلاعات فروش نام داد، نه یک روزنامه‌نگار خوب.» (ساندرز19، 36: 1386) »
بر چنین بنیانی است که «این نوع اخلاق‌شناسی بر رویکردی تجربی درباره تکالیف مختلف مربوط به یک وضعیت اجتماعی یا یک حرفه مشخص اتکاء‌دارد. بر این مبنا، خصوصیت‌های ابزاری و در نتیجه آن، محدودیت‌های اخلاق‌شناسی، آنچنان که اغلب نیز به خوبی درک می‌شوند، آشکار می‌گردند. این گونه، اخلاق‌شناسی روزنامه‌نگاران هم مانند اخلاق‌شناسی پزشکان یا اخلاق‌شناسی وکلای دادگستری، ویژگی‌های مربوط به خود را داراست.» (معتمدنژاد، معتمدنژاد،366: 1386)
«در این که رعایت اخلاق در روزنامه‌نگاری الزامی‌است، تردیدی وجود ندارد. جعل مطالب، تجاوز به حریم خصوصی اشخاص، زیرفشار و زجرگذاشتن، پولدادن به مجرمان یا تشریح رفتارهای جنسی، همه عرصههایی است که در طی بیست سال اخیر، چالشهایی جدی پدید آورده است.» (ساندرز، 70، 1386)
بر اساس چنین موارد ملموس و عینی است که در جوامعی که مطبوعات در تمامی زمینهها توسعه یافتند، بر این نکته انگشت تاکید نهاده شد که«اخلاق روزنامه‌نگاری مبتنی بر یک تصمیم شخصی یا ذهنی توسط یک فرد برای اطاعت از برخی قواعد نیست. اخلاق روزنامه‌نگاری20 باید بازتاب شماری از تعهدات اجتماعی باشد که نمیتوان از زیر آنها شانه خالی کرد و یا خودسرانه آنها را نفی کرد.» (ای وارد، 121، 1385)
ضرورت چاره‌جویی برای مسائل مذکور سبب شد تا که در میان روزنامه‌نگاران و مدیران مطبوعات، به تدریج گرایش‌های تازه‌ای برای تدوین و تصویب مجموعه‌های اصول و مقررات اخلاقی حرفه روزنامه‌نگاری و تاسیس نهادهای غیردولتی مستقل و نوینی، موسوم به«شورای مطبوعات»، به منظور حراست از آزادی مطبوعات و نظارت بر اجرای اصول و مقررات مذکور پدید آیند.» (معتمدنژاد، معتمدنژاد،357: 1386)
این رویکرد در حیطه کلان ماجرا سبب شد تا «قوانین حرفه‌ای که وظایف روزنامه‌نگاران را مشخص میکند، در بیست سال اخیر بسیار پرتعداد شود. روزنامه‌نگاران وظیفهشناس مبانی اخلاقی خود را به این قوانین وابسته میدانند. این قوانین در جای خود بیتردید بسیار مفید است. زیرا روشهای کلی برای حل اختلاف در برخی از فعالیتهای مطبوعاتی تعریف میکند.» (ساندرز، 41: 1386)
بر چنین بنیادی و با توجه به تجربههای جهانی در زمینه اصول اخلاقحرفه‌ای روزنامه‌نگاری21 باید «یکی از دلایل توسعه‌نیافتگی مطبوعات و روزنامهگاری در ایران این است که مطبوعات روزانه ایران غالبا به اسلوب کار توجه چندانی نشان ندادهاند. از نظر نویسندگان آنها (روزنامه‌نگاران) چیزی به نام «حقیقت»22 وجود دارد که باید هر چه سریعتر از آن پرده برداشت. اما نتیجهای که در عمل عاید میشود این است که به سبب نارسایی شیوه کار، اطلاعات ناکافی یا نادرست، و شتاب بیش از حد روزنامه‌نگار در ابلاغ حقیقت مورد نظر، بسیاری از خوانندگان گرفتار این بدگمانی میشوند که سرو صدای ممتد و بی‌امان مطبوعات در واقع پرده دودی است برای پوشاندن پارهای نکات و مسائل.» (واکر23،10: 1382)
گوئل کهن در مقاله خود با عنوان«شناخت جایگاه مطبوعات کنونی ایران در بستر نظریه‌پردازیهای مطبوعاتی و فرآیند رشد و توسعه ملی» که در مجموعه مقالات «نخستین سمینار بررسی مسائل مطبوعات ایران» منتشر شد با اشاره به عوامل بازدارنده در توسعه‌یافتگی مطبوعات کنونی ایران، محتوای کنونی مطبوعات ایران را از دو بعد مورد ارزیابی قرار میدهد و مینویسد«نخست از بعد نوع مطلب و دوم از بعد شکل ارائه آنها، متاسفانه در هر دو زمینه ناپختگی و ضعف شدیدی به چشم میخورد.» (کهن، 129: 1371)
ضرورت پژوهش
در دو دهه گذشته و با رشد و توسعه عمومی‌و افزایش تعداد با سوادان و در کنار آن افزایش رسانههای چاپی تا چند برابر و نیز فزونی و رشد قارچگونه رسانههای دیجیتال و مجازی، ضرورت تدوین مرامنامه و آییننامهای را درباره نوع سلوک اهالی مطبوعات و رویکردشان به اصولی چون دقت24 و صحت25 خبر و توازن26 و بیطرفی27 و… برجستهتر میسازد. اما متاسفانه«بحث اخلاق هنوز به کلاسهای روزنامه‌نگاری ایران راه نیافته است. این رشته از مطالعات در جوامعی که روزنامه‌نگاری ریشهدارتر و بسامانتری دارند، از چند دهه پیش به طور جدی ذهن جامعهشناسان، حقوقدانان، مدیران و پدیدآورندگان رسانهها را به خود جلب کرده است. (ساندرز، 9: 1386)
توجه به اخلاق رسانهها28 نسبت به اخلاق در دیگر حرفهها اهمیت بیشتری دارد، چرا که حرفههای دیگر وسعت محدودی دارند و اعمال غیراخلاقی در آنها به افراد و صنوف دیگر سرایت نمیکند، ولی رسانهها واسطه میان مردم هستند و بخش زیادی از وقت آنان را به خود اختصاص میدهند، رسانهها عامل پیوستگی افراد در یک جامعه هستند و غیراخلاقی یا غیر اصولی کارکردن آنها، نه تنها تک تک افراد، بلکه بر روابط بین فردی آنان تاثیر میگذارد (جعفرینژاد، 1378، به نقل از سلیمی، سلگان حسینی، قاسمی، ترکیان ولاشانی،11: 1390)
روزنامهنگاری به عنوان حرفه‌ای که بدون هیچ تردید و خواه ناخواه با اجتماع و حقوق شهروندان ارتباط دارد، نیازمند ترسیم حدود و قواعدی است که مراعات آنها از سویی موجب تضمین حقوق جامعه و از سوی دیگر موجب فراغت خیال و آزادی
عمل اهل آن حرفه در مرزهای تعیین شده گردد؛ ضرورتی که هیچ یک از حرفهها و مشاغل اجتماعی بینیاز از آن نیست.
روزنامه‌نگار به معنای عام آن که در برگیرنده تمام عوامل انسانی موثر در شکلگیری مطبوعات است، برای ایفای نقش حساس و مهم خود به ناچار باید از قواعد و ضوابط روشن و مدونی برخوردار باشد تا دغدغه پایمالسازی ناخواسته حقوق و حیثیت دیگران و نیز هراس از تعرض بیدلیل و غیرقابل پیشبینی دیگر نهادهای سیاسی و اجتماعی را از خود دور سازد (هوسمن29، 4: 1375)
«مطالعه اخلاق روزنامه‌نگاری رشدی فزاینده داشته است… امروزه دهها کتاب در این زمینه وجود دارد. چندین نشریه ادواری که در سطح ملی چاپ و منتشر میشوند، تماما به این موضوع اختصاص داشته و دهها نشریه دیگر به گونه این منظم مقالات و مطالبی درباره«اخلاق روزنامه‌نگاری»30 منتشر میکنند.» (هوسمن، 6: 1375)
همین رویکرد و انگیزه و البته درک این مسئله که باید به یک سامان منطقی عقلانی در چگونگی رفتار وسلوک روزنامه‌نگاران درباره خبرها رسید، سبب شد تا در کشورهای توسعهیافته «بیتردید معیارهای خاصی برای اخلاق تعیین شود و مدیران تمامی رسانهها دستورالعملهایی در زمینه اخلاق روزنامه‌نگاری صادر و مقررات خاصی برای چگونگی گردش امور در این حرفه تعیین نمایند.» (هوسمن، 18: 1375)
از جمعبست مقالات و سخنرانیهای ارائه شده در نخستین سمینار بررسی مسائل مطبوعات ایران در اواخردهه شصت (اسفند 1369) هم میتوان این نتیجه را به دست آورد که یکی از دلایل ضعف و توسعهنیافتگی31 روزنامه‌نگاری در ایران نبود تعریفی دقیق از ظرایف و دقایق کار روزنامه‌نگاری و نبود یک آییننامه مناسب و منطبق باشرایط کار روزنامه‌نگاری در ایران و تعهد روزنامه‌نگاران در مرحله عمل به آن است. این مسئله در«دومین سمینار بررسی مسائل مطبوعات ایران» که در خرداد 1377 برگزار شد، با تاکید بیشتری روبرو گردید. به نحوی که معتمدنژاد در مقاله خود و بعد در کتابش ضمن ارائه پیشینهای از تحولات روزنامه‌نگاری درغرب و کشورهای توسعهیافته و تاکید بر این نکته که آنها از دهه 20 قرن بیستم به این نکته متفطن شده بودند که یکی از ارکان توسعه روزنامه‌نگاری توجه و تدوین آییننامهها و مرامنامههای اخلاقی32 و تاکید بر اجرای آنها در کشورها و بنگاههای مطبوعاتی است، به تلاشهای یونسکو هم در این زمینه اشاره میکند و سپس به وضعیت و نبود این مسئله در ایران میپردازد و مینویسد«در ایران هیچ گونه اقدام عملی در این زمینه انجام نشده است»، 394: 1386)
نگاهی به رسانههای با پشتوانه مالی و امکانات پشتیبانی فراوان هم چنین خلائی را نشان میدهد. عمده این موسسات مرامنامههای اصول اخلاقی حرفه‌ای تدوین نکردهاند تا با بهره‌گیری از آن بتوانند روزنامه‌نگاران و خبرنگاران شاغل در محیط کاری را نسبت به رعایت آن توجه دهند و کارشان را رصد کنند ودر صورت اشتباه وخطا تذکر و به اصلاح مستمر این فرآیند کمک کنند تا یادگیری در این زمینه در روزنامه‌نگار نهادینه شود. کاری که در کشورهای با رسانهها و روزنامه‌نگاری توسعهیافته صورت میگیرد که اگر روزنامه‌نگاری در چند مورد خاص، اصول اخلاق حرفه‌ای را رعایت نکند، بلافاصله او را در همان مورد خاص به دورهها وکارگاههای آموزشی کوتاهمدت میفرستند و در صورت تکرار مجازاتهای سنگینی در حد اخراج و محرومیت از کار برایش در نظر میگیرند تا به دیگر روزنامه‌نگاران توجه دهند که در این زمینه بسیار سختگیر و بیگذشتند. همین مسئله سبب شده است تا اخبار و اطلاعات نادرست، منابع غیردقیق، بیاعتنایی به پاسخگویی به مخاطبان فراوان و انتقال دقیق و صحیح اخبار چندان مورد اعتنای رسانههای ایران قرار نگیرد. چنانکه برخی از این رسانهها در صورت رعایت این گونه مسائل کارشان به دادگاه و تعطیلی هم نمیانجامید.
با توجه به چنین پیشینهای است که ضرورت انجام چنین تحقیقی حس میشود تا از قبل آن درک و دریافت سردبیران روزنامهها از مقولهای به نام اخلاق حرفه‌ای روزنامه‌نگاران مورد سنجش و ارزیابی قرار گیرد و در کنار آن درک و دریافت استادان رشته ارتباطات در این زمینه آورده شود.
اهداف پژوهش
1-بررسی نظر سردبیران و استادان در رابطه میان اخلاق حرفهای وتوسعه روزنامهنگاری
2- بررسی نظر سردبیران و استادان به رعایت اخلاق حرفهای در رسانههای ایران
3-بررسی تفاوت و شباهت نظر این دو گروه به رعایت اخلاق حرفهای روزنامهنگاری
4-بررسی نظر این دو گروه به رعایت اخلاق حرفهای در صدا و سیما.
.
فرضیه‌های پژوهش
در این پژوهش به دنبال فرضیه خاصی نیستیم بلکه قصد به دست آوردن دیدگاه و نگرش سردبیران مطبوعات و استادان علوم ارتباطات در مورد اخلاق حرفهای روزنامه نگاری و نقش آن در رشد و توسعه این حرفه است.

این مطلب مشابه را هم بخوانید :   بادبادک‌های صحرایی اسرارآمیز؛ اردن

پرسشهای تحقیق
1-نگرش سردبیران و استادان به رابطه میان اخلاق حرفهای وتوسعه روزنامهنگاری در ایران چیست؟
2-نگرش سردبیران و استادان به رعایت اخلاق حرفهای در رسانههای ایران چگونهاست؟
3- تفاوتها و شباهتهای این دو گروه به رعایت اخلاق حرفهای روزنامهنگاری چیست؟
4-نگرش دو گروه به رعایت اخلاق حرفهای در صدا و سیما چگونه است؟
متغیرهای پژوهش
نامگذاری متغیرها
متغیر مستقل: اخلاق حرفه‌ای روزنامه‌نگاری33
متغیر وابسته: توسعه روزنامه‌نگاری34
تعریف متغیرها
تعریف نظری
اخلاق: شاخه‌ای از فلسفه است که به مطالعه سرشت و معیارهای تشخیص حق و باطل، وظایف، ارزش و حیات خی
ر، و اصول مربوط به آنها می‌پردازد. (پین35، 53: 1382)
تعریف نظری حرفه‌ای: ویژگی شخصی که در کاری تجربه و تخصص دارد و از طریق آن امرار معاش می‌کند (انوری و دیگر مولفان، 3500: 1380)
روزنامه‌نگار حرفه‌ای:کسی است که شغل اصلی، مرتب و بااجرت او، ‌انجام کار در یک یا چند نشریه روزانه یا دوره‌ای یا یک یا چندخبرگزاری است و منابع مالی اصلی خود را از این طریق به دست می‌آورد. (معتمدنژاد، معتمدنژاد، 187: 1386)
اخلاق حرفه‌ای روزنامه‌نگاری:«مجموعه‌ای از دستورالعمل‌های اخلاقی که یک روزنامه‌نگار در مسیر کار حرفه‌ای خود باید رعایت کند و منظور از اخلاق حرفه‌ای روزنامه‌نگاری این است که روزنامه‌ها در جست‌ و جو، کسب و انتشار اخبار و اطلاعات باید طوری عمل کنند که شرافت، اعتبار و حیثیت حرفه‌ای آنها مورد انتقاد و سوال قرار نگیرد» (اسدی، 67: 1381)
توسعه36: مفهومی‌بیش از نوسازی و رشد اقتصادی است و گذشته از بهبود سطح مادی زندگی، عدالت اجتماعی، آزادیهای سیاسی و بزرگداشت ارزشها و سنتهای بومی‌را هم دربرمی‌گیرد.»(قاضیان، 18: 1372)
تعریف نظری توسعه مطبوعات37: برا