دسته بندی علمی – پژوهشی : 
بررسی تاریخی فقه و فقهای امامیه از قرن اول تا دوازدهم ۹۴- قسمت ۲۱

دسته بندی علمی – پژوهشی : بررسی تاریخی فقه و فقهای امامیه از قرن اول تا دوازدهم ۹۴- قسمت ۲۱

خدای متعال به شهید اول برکات و الطافی عنایت کرد، که کمتر فقیهی از این برکات بهره مند شده است. او در مدت کوتاه عمر خود موفق شد شاگردان برجسته ای را تربیت کند و تألیفات ارزشمندی را عرضه کند. از خصوصیات او می‌توان به نکات زیر اشاره کرد: او اولین کسی بود که در عین آنکه بر فقه تسلط کامل داشت، آن را جدا کرد و فقه عامه را وارد فقه خاصه نکرد. در اینج توضیح این نکته ضروری است که بیشتر کتابهای مهم فقهی و استدلالی که به دست فقها تألیف شده تا عصر شهید به آرای عامه مخلوط بوده است. گویی عمدۀ کار فقه مقارنه بین آرای علمای شیعه و آرای علمای عامه بوده است. اما شهید اول محمد بن محمد مکی در این زمینه کوشید و فقه شیعه را از آمیخته شدن با فقه عامه پالایش کرد. او با تألیف کتابهای ذکری الشیعه و الدروس الشرعیه که استدلالی نیز هستند خود را از فقه عامه جدا کرد و این از جمله امتیازات فقه شهید اول محسوب می‌شود.
امتیاز دیگر شهید اول تسلطش بر فقه شیعه است، به گونه ای که او را اعلم علما و افقه فقها نامیده اند و در معرفی کتاب المعه الدمشقیه نوشته اند که آن را در مدت هفت روز در زندان تألیف کرده است، در حالی که کتابی جز مختصرالنافع محقق حلی همراهش نبود.
شهید اول پس از یحیی بن سعید حلی صاحب الجامع للشرایع اولین کسی بود که وارد عرصۀ قواعد فقهی شد و کتاب ارزشمند القوائد و الفوائد را در این زمینه نوشت.او از پایه گذاران قواعد فقه در میان فقهای شیعه است.
۴-۴-۲-۱- آثار شهید اول در فقه
شهید اول کتابهای معروفی در فقه نوشته که مورد توجه علما قرار گرفته است، در ذیل به اختصار به آنها می‌پردازیم:
۱٫البیان: این کتاب در بر گیرندۀ کتاب طهارت، صلات، زکات، خمس و اول ارکان اربعه از صوم( چیزهایی که امساک آنها واجب است) می‌باشد.
۲٫الدروس الشرعیهاین کتاب یک دورۀ کامل فقه است که شهید در آن به نقل اقوال مختلف نیز پرداخته و گاهی به دلیل آنها نیز اشاره کرده است، ولی استدلالی نیست و بیشتر جنبۀ فتوایی دارد.
۳٫ذکری الشیعه: این کتاب دورۀ کامل فقه نیست، بلکه شهید در آن تنها کتاب طهارت و صلات را نوشته و از تألیف آن در سال ۷۸۶ه.ق فراغت یافته است.
۴٫غایه المراد: این کتاب شرح ارشادالأذهان علامه حلی است.
۵٫المعه الدمشقیه: این کتاب دورۀ کامل فقه و بسیار مورد توجه فقها است و نظیر مختصرالنافع و تبصره علامه بسیار مختصر است و بارها به چاپ رسیده است و ترجمه ها و شروح فراوانی دارد. معروفترین شروح آن الروضه البهیه است.شهید کتاب اللمعه الدمشقیه را در جواب حاکم خراسان-علی بن مؤید- نوشت، زیرا وی از شیخ تقاضا کرده بود که به خراسان سفر کند و مرجع شیعه در آن سامان باشد، شهید عذرخواهی کرده بود و این رساله را بدان منظور نوشت که مرجع شیعه باشد و آن را در مدت هفت روز تألیف کرد، در حالی که هیچ کتاب فقهی به جز کتاب مختصرالنافع محقق حلی را در اختیار نداشت. شهید پس از تألیف این کتاب آن را به شیخ محمد آوی-وزیر علی بن مؤید-داد تا سریعاً به حاکم خراسان برساند.[۱۴۰]
۶٫الألفیهکتاب کوچکی است که بارها در تهران و بیروت به چاپ رسیده است. شروح فراوانی بر الألفیه نوشته اند که در الذریعه حدود پنجاه شرح برای آن نام برده شده است. مهمترین شرح آن همان المقاصدالعلیه است.
۷٫القواعد و الفوائداین کتاب در دو جلد تألیف شده و حدود سیصد قاعدۀ فقهی را شرح کرده است.[۱۴۱]
خاندان شـهید اول، خاندان علم و فضل بوده اند و نسلهای متوالی این شرافت را برای خود نگهداری کرده اند. شـهـیـد سـه پـسـر دارد که هر سه از علما و فقها بوده اند؛ همچنانکه همسرش ام علی و دخترش ام الـحـسـن نـیز فقیهه بوده اند و شهید، زنان را در پاره ای از مسائل، به این دو بانوی فاضله ارجاع می‌داده است و در ریحانه الادب گوید که برخی از بزرگان، فاطمه، دختر شهید را، سته و برخی ست مشایخ سیده المشایخ لقب داده اند.
شهید اول، یـکی از فقهای بارز و نامدار جهان تشیع میباشد که آوازۀ او، از مرزهای جغرافیایی مناطق اسلامی‌نیز بیرون رفته است و در مراکز علمی‌و حقوقی جهان، نام او آشنا و مطرح می‌باشد.
۴-۴-۲-۲- اساتید شهید اول
وی یکی از پراستادترین فقهای نامدار شیعه است و از سید صدر کرکی دخترزادۀ محقق نقل شده اسـت کـه او بـیـش از هـزار اجازه روایتی و اجتهادی از اساتید بزرگ را با خود همراه داشته است که در محضر بیشتر آنان، تلمذ نموده بود.
– فـخـرالمحققین فرزند علا مه حلی، شهید اول بیش از هفت ماه از محضر وی استفاده کرده است. شهید به قصد تلمذ از محضر علا مه حلی عازم حله شده بود که در بین راه مصادف با تشییع جنازۀ علا مه گردید. شهید اول از فخرالمخققین اجازه روایتی نیز دارد که پشت کتاب القواعد آمده است و صورت آن چنین است که امام علا مۀ بزرگ افضل علما و سید فضلا، مولانا شمس الحق و الدین، محمد بن مکی بن محمد بن حامد مشکلات این کتاب را بر من خواند و من به او، روایت تمام کتابهای پدر و تمام تألیفاتی که پیشینیان بزرگوار ما گردآوری نموده اند، بر اساس آن طرقی که به آنان منتهی می‌گردد، اجازه دادم.
– سید عمید الدین بن عبدالمطلب حلی.
– سید ضیا الدین عبداللّه حلی هر دو فرزندان دختر علا مه حلی می‌باشند.
مشایخ روایتی و اجازه
مشایخ اجازۀ او متعدد می‌باشند که از آن میان می‌توان به اسامی‌زیر اشاره کرد:
– سید تاج الدین بن معیه حسینی.
– سید علا الدین بن زهره حسینی.
– شیخ علی بن طران مطار آبادی ملقب به رضی الدین.
– الشیخ رضی الدین علی بن احمد مزیدی.
۴-۴-۲-۳- شاگردان شهید اول
حـوزۀ عـلمی‌پربرکت شهید اول بهره مندان و شاگردان متعددی را پرورش داده است که هر کدام سند اعتبار و حجت وقت در علم و عمل بوده اند. سه فرزند دانشمند و عالم و همسر فاضله اش، ام علی و دخـتـر فـاضله و فقیهه اش فاطمه ام الحسن این دو مادر و دختر هر دو از کسانی بودند که شهید مرحوم در مورد هر دو تعریف و توصیف داشت و زنان و دختران را در مورد مسائل شرعی به آنان ارجاع می‌داد و ازکسانی که از شهید اول تلمذ و اجازه روایتی داشته اند عبارتند از:
– شیخ مقداد سیوری صاحب کتاب التنقیح.
– شیخ حسن بن سلیمان حلی صاحب کتاب مختصر بصائر الدرجات.
– سید بدرالدین حسن بن ایوب مشهور به نجم الدین اعرج الحسینی.
– صاحب کتاب المحجه البیضا در طهارت.
– شیخ شمس الدین محمد مشهور به ابن عبدالعال کرکی عاملی.
– شیخ زین الدین علی بن خازن حائری، استاد روایت احمد بن فهد حلی،صاحب المهذب و الموجز و عده الداعی.
شهید اول در تاریخ روز دوازدهم ماه رمضان سال(۷۸۴ ه.ق) دو سال قبل از شهادت خویش به افتخار او اجازۀ روایتی مفصلی صادر کرده اند که متن آن در روضات الجنات آمده است.
فصل پنجم
بررسی تاریخ فقهای شیعه
از قرن نهم تا دوازدهم
با توجه به بررسی فقهای شیعه که از قرن اول تا هشتم هجری صورت گرفت، در این فصل به بررسی آراء و اندیشه ها و نیز معرفی آثار فقهای امامیه از قرن نهم هجری تا قرن دوازدهم می‌پردازیم.
۵-۱- بررسی اندیشه و آراء فقهای قرن نهم تا دوازدهم
۵-۱-۱- فاضل مقداد
ابوعبدالله مقداد بن عبدالله، مشهور به فاضل مقداد یا فاضل سُیوری از فقیهان بزرگ قرن نهم هجری است.

مطلب دیگر :  علمی :بررسی تاریخی فقه و فقهای امامیه از قرن اول تا دوازدهم ۹۴- قسمت ...

منبع فایل کامل این پایان نامه این سایت pipaf.ir است
Share