دسته بندی علمی – پژوهشی : 
بررسی تاریخی فقه و فقهای امامیه از قرن اول تا دوازدهم ۹۴-  …

دسته بندی علمی – پژوهشی : بررسی تاریخی فقه و فقهای امامیه از قرن اول تا دوازدهم ۹۴- …

ابوالقاسم اسماعیل بن ابی الحسن عباد بن عباس بن عباد احمد بن ادریس طالقانی از دانشمندان، شعراء و متکلمان بزرگ شیعه بود ( ۳۲۴-۳۸۵ ه.ق) وی از وزراء مشهور آل بویه است.
شیخ صدوق که کتاب عیون اخبار الرضا را به وی تقدیم نمود درباره‌اش می‌نویسد:
از آنجا که او محب و دوستدار اهل بیت علیهم السلام است و معتقد به ولایت و امامت و اطاعت آن بزرگواران می‌باشد. .. چون بر ریسمان هدایت و ولایت آنان چنگ زده و طاعتشان را گردن نهاده و امامتشان را پذیرفته است خداوند عزتش را پایدار کند.[۹۲]
ابن شهر آشوب در کتاب معالم العلمای خود وی را متکلم، شاعر، نحوی، وزیر فخرالدوله بویهی معرفی کرده است. وی کتابهای زیادی در علوم مختلف به رشته تحریر درآورده، از آن جمله:
۱- کتاب محیط( در علم معرفت )۲- الامامه ( اثبات امامت حضرت علی(ع) ۳- کتاب الوزراء۴- الکشف عن مساوی شعر المتنبی۵- کتاب الاعیاد۶- کتاب اسماء الله تعالی و صفاته ۷- الکافی فی الرسایل و فضایل النیروز.
۳-۳-۶- شیخ ابوالقاسم علی بن احمد بن علی الحزّار الرازی:
علامه حلی در کتاب الخلاصه خود، وی را متکلمی‌بزرگ معرفی کرده، می‌نویسد، ایشان دارای آثاری در علم کلام و فقه بوده و در ری زندگی می‌کرد. تألیفات ایشان عبارتند از: الایضاح فی اصوال دین علی مذهب اهل بیت (ع) – کفایه الاثر فی النصوص علی الائمه الاثنی عشر – الاحکام الشریعه علی مذهب الامامیه.
۳-۳-۷- ابوالحسین محمد بن احمد بن الحارث الخطیب البساق المعروف به الحارثی:
وی از متکلمان برجستۀ عالم تشیع است که آثاری چند در این رشته از خود بجای گذاشته است از آن جمله: کتاب فی الامامه – کتاب نوا در علم القرآن.
۳-۳-۸- ابوالحسین الشمشاطی:
علی بن محمد العدوی شمشاطی از متکلمان قرن چهارم هجری وصاحب کتابهایی در علم کلام می‌باشد از آن جمله: مختصر فی فئه اهل (ع) – رساله البرهان فی النص الجلی علی امیرالمومنین(ع)– الرساله الجامعه و فی النابحه و…
۳-۳-۹- فضل بن عبدالرحمن بغدادی:
به گفتۀ نجاشی:«وی از متکلمان ماهر و صاحب کتاب الامه کبیر می‌باشد»[۹۳].
۳-۳-۱۰- ابومحمد یحیی بن الحسین العلوی:
به گفتۀ نجاشی وی اصالتاً اهل نیشابور و از طایفۀ بنی زباره از سادات علوی و متکلم و فقیه بوده است (م۳۷۶ ه.ق) . در حالی که کتابهای چندی از قبیل کتاب توحید، کتاب ابطال القیاس. .. از خود بجای گذاشته است.
۳-۳-۱۱- ابوجعفر احمد بن محمد بن رستم بن نردیان طبری (اواسط قرن چهارم):
نجاشی دربارۀ وی می‌گوید: « و از اصحاب ما، کثیرالعلم و ماهر در علم کلام که کتاب المسترشد فی الامامه و کتاب النحو از او است. سپس اضافه می‌کند که وی غیر از محمد بن جریر طبری صاحب کتاب تاریخ بزرگ می‌باشد».[۹۴] ابن شهر آشوب نیز در معالم العلما وی را معرفی کرده و آثارش را نام می‌برد.
۳-۳-۱۲- ابوجعفر جعفر محمد بن عبدالرحمن بن قبه رازی:
ابن قبه از متکلمان بزرگ شیعه در قرن سوم و اوایل چهارم هجری است. وی در ری می‌زیست. ابن الندیم ایشان را از متکلمان ماهر شیعه دانسته و کتاب الانصاف فی الامامه و کتاب الامامه را برای او نقل کرده است.[۹۵]
نجاشی نیز وی را متکلمی‌عظیم القدر و خوش عقیده و قوی در استدلال معرفی کرده است.[۹۶]شیخ صدوق در کتاب کمال الدین خود میگوید[۹۷] : «ابوالحسین علی بن احمد بشار در مسئله غیبت بر ضد نظریه ما سخنانی گفت و ابوجعفر محمد بن عبدالرحمن بن قبه رازی با براهین بسیار واضح به جوابگویی پرداخت».
۳-۳-۱۳- ابوالحین محمد بن بشر الحمدنی السوسنجردی:
ابوالحین از متکلمان بزرگ قرن چهارم هجری بوده که کتابی در علم کلام تألیف کرده است و طبق گفتۀ ابن حجر وی فردی زاهد و با ورع بود که «مصنفانی در نصرت و یاری مذهبش» نوشته است تألیفات او عبارتند از: الانقاذ فی الامامه، المقنع فی الامامه.
۳-۳-۱۴- شیخ ابواسحاق ابراهیم بن اسحاق بن ابوسهل نوبختی:
علامه حلی، (حسن بن مطهر) در اول شرح خود بر کتاب یاقوت، دربارۀ وی می‌نویسد که شیخ مقدم و پیشوای اعظم، ابواسحاق ابراهیم بن نوبخت قدس الله روحه الزکیه و نفسه العلیه، کتاب کوچکی به نام یاقوت نوشته است که محتوای مسائل بسیار عالی و شریف و مباحث بسیار است و با وجود حجم کم، علم فراوانی را در بر گرفته است که فهم آن مشکل است.
۳-۳-۱۵- ابوالقاسم علی بن احمد الکوفی:
علی بن احمد کوفی(م ۳۵۲ ه.ق) از فضلاء مذهب شیعه امامیه است که در اصل اهل فسا ایران می‌باشد. از جمله کتابهای وی الاوصیاء می‌باشد. نجاشی در کتاب خود تصریح می‌کند که وی کتبی زیادی نگاشته آنگاه نام پنج کتاب وی را بیان می‌کند که برخی از آنها عبارتند از: کتاب الانبیاء، کتاب الاوصیاء، کتاب البدع المحدثه، کتاب التبدیل و التمرین، مختصر فی الامامه، التوحید، الرد علی زیدیه، تثبیت المعجزات و…
۳-۳-۱۶- ابوجعفر محمد بن علی بن عبدک جرجانی:
ابن شهر آشوب ابو جعفر جرجانی را پیرو مذهب امامیه معرفی کرده است.
سمعانی نیز از قول الحاکم، تصریح کرده که وی «موصوف به حسن نظر و رای در علم کلام است.»[۹۸] از جمله تألیفات وی عبارتند از: کتاب التفسیر القرآن – کتاب رد براسماعیلیه – کتاب مطلع الهدایه – کتاب الکلام فی الفرقه المثبه لرویه الله تعالی.
۳-۳-۱۷- محمود بن الحسین:
طبق گفته ابن شهر آشوب، ابوالفتح محمود (محمد) بن حسن بن حسین بن سندی بن شاهک شاعر (م ۳۵۰ ه.ق)، معروف به کشاجم از شعراء و متکلمان و منجمان شیعی بوده است.[۹۹] لفظ کشاجم گرفته شده از چهار کلمه: کاتب، شاعر، متکلم و منجم می‌باشد. کتاب المصائد و المطارد نیز از آثار وی می‌باشد.[۱۰۰]
۳-۳-۱۸- ابوالحسن علی بن الحسین المسعودی (م ۳۴۶ ﻫ..ق ):
مسعودی از متکلمین امامیه می‌باشد و در این زمینه کتابهایی نوشته که از آن جمله عبارتند از: اثبات الوصیه لعلی بن ابی طالب (ع)، الصفوه فی الامامه و الاستنصار که ذکر اینها در کتاب مروج الذهب آمده است.
نجاشی در رجال خویش، وی را شیعه می‌داند. مسعودی در کتاب مروج الذهب و التنبیه و الاشراف نام سی و چهار اثرش را آورده است که با دو کتاب مذکور جمعاً سیصد و سی و شش اثر می‌باشد. برخی ازآثار وی عبارتند از: اخبار الزمان – مروج الذهب – التنبیه و لاشراف – الاوسط – فنون المعارف – ذخائر العلوم – الاستذکار لماجری فی سالف الاعصار- المقالات فی اصول الدیانات – کتاب الخوارج – الرسائل – فی احوال الامامه – المسالک و الممالک. ..
۳-۳-۱۹- ابومحمد حسن بن موسی نوبختی (م ۳۳۱ ﻫ.ق):
ابومحمد حسن نوبختی، نامی‌است درخشان در میان نامهای بزرگان و متفکران و در خاندان نوبخت از لحاظ فرهنگ و فضل درخشان ترین چهره می‌باشد. او فیلسوف و متکلم امامی‌ثابت العقیده و موثق، بزرگ امامیه و متکلم مبرز در میان هم نظیران خود در زمان خویش بوده است.
به گفتۀ ابن الندیم « نوبختی به جمع آوری کتاب نیز علاقه مند بود و کتابهایی به خط خود استنساخ کرده است. وی همچنین در علم کلام و فلسفه دارای تألیفاتی است.»[۱۰۱]
در زمینه های مختلف متجاوز از چهل و پنج جلد کتاب تألیف کرده است که برخی از آنها عبارتند از:کتاب الآراء و الدیانات، الاحتجاج، اختصار، الارزاق و الآجال و اسعار، الاستطاعه – الاعتبار و التمییز و الانتصار، الانسان، التنزیه و ذکر متشابه القرآن، التوحید و حدوث العلل، التوحید الصغیر، التوحید الکبیر، التوضیح فی حروب امیرالمومنین علیه السلام،الجمامع فی الامامه، کتاب فی الخبر الواحد و العمل به، الخصوص و العموم، الرد علی اصحاب التناسخ، الرد علی فرق الشیعه ما عدالامامیه، الرد علی المنطق، فرق الشیعه، الرصد علی بطلمیوس، الرد علی الواقفه، الرد علی المنجمین.
یکی از آثار معروف نوبختی کتاب الآراء والدیانات می‌باشد که در پیرامون مکاتب، ملل و نحل مختلف می‌باشد. در رابطه با ارزش و اعتبار این کتاب همین بس که محل رجوع بسیاری از علماء مانند شیخ مفید در کتاب الفصول المختاره، بغدادی (م ۴۲۹ ﻫ.ق) در کتاب الفرق بین الفرق بغدادی، شهرستانی(م ۴۴۹ه.ق) در کتاب الملل و النحل، ابن ابی الحدید در کتاب شرح نهج البلاغه و دیگران در طول تاریخ بوده است. مسعودی در مروج الذهب به این کتاب اشاره کرده است. ابن جوزی نیز در کتاب خویش تلبیس ابلیس از آن استفاده کرده است.[۱۰۲]
۳-۳-۲۰- ابومحمد الحسن بن علی بن ابن عقیل العمانی معروف به ابن عقیل عمانی الخداء:
ابن عقیل از فقها و متکلمان برجسته شیعه در قرن چهارم بوده که صاحب تألیفاتی چند است. از آن جمله می‌توان به التمسک به حبل آل الرسول (ع) و الکر و الفر اشاره نمود. علامه در خلاصه خود ایشان را فقیه، ثقه و متکلم معرفی کرده است.

مطلب دیگر :  تحقیق دانشگاهی - بررسی تاثیر اعتبارات خرد شعب بانک ملت بر میزان اشتغال زایی در استان ...

برای دانلود متن کامل پایان نامه به سایت azarim.ir مراجعه نمایید.
Share