آلودگی زیست محیطی

مزرعه‌ای برای افزایش بهره‌وری و فراهم نمودن شرایط اکولوژیکی مناسب سیستم گوارشی به منظور افزایش سرعت رشد، کاهش هزینه‌های خوراک، کاهش ریسک و خطر بروز بیماری‌ها استفاده می شود [۳۰]. افزودنی‌های خوراکی ترکیب یا مخلوطی از ترکیبات مغذی یا غیر مغذی هستند که به خوراک اصلی یا اجزای آن به منظور انجام یک وظیفه خاص و معمولاً به مقادیر اندک اضافه می‌شود. افزودنی‌ها موادی هستند که به میزان خیلی کم در جیره طیور به کار می‌روند و استفاده از آن‌ها به دلیل تأمین هیچکدام از نیازمندی‌های مواد مغذی دام نمی‌باشد [۷۶]. اضافه کردن هر افزودنی به جیره طیور در جهت بهبود عملکرد و تأمین سلامت می‌باشد. تأمین سلامت طیور از یک سو باعث افزایش راندمان می‌شود که سود اقتصادی بیشتری را در پی دارد و از سوی دیگر می‌تواند تضمین کننده سلامت مصرف کننده باشد. اثرات سودمند دیگر استفاده از افزودنیها در حیوانات مزرعهای، بهبود مصرف خوراک، افزایش ترشحات هضمی و تقویت سیستم ایمنی میباشد [۷۳]. افزودنیهای غذایی در طراحی بهترین و کارآمدترین جیرههای غذایی از جایگاه بسیار ارزشمندی در تغذیه طیور برخوردارند. این افزودنیها نه تنها سبب تحریک رشد و بهبود بازده غذایی طیور میشوند بلکه در سلامتی پرندگان نیز نقش ارزندهای ایفا میکنند [۱۵۲]. امروزه به منظور تحریک رشد، تقویت سیستم ایمنی، رفع کمبودهای غذایی و پیشگیری از بیماریها از مواد افزودنی درجیره طیور استفاده میشود [۱۹۶].
با توجه به بالا بودن سرعت رشد در جوجه‌های گوشتی و ضرورت رشد مناسب دستگاه گوارش (کمی و کیفی) و به منظور استفاده بهینه از خوراک و ایجاد شرایط مناسب جهت بالفعل نمودن پتانسیل ژنتیکی پرنده، ضروری است که مواد افزودنی مناسبی با توجه به طبیعت و متابولیسم دستگاه گوارش به خوراک آن‌ها افزوده شود. با توجه به امکان بروز عوارض جانبی ناشی از مصرف برخی مواد افزودنی توسط طیور و تغییر در ترکیب میکروفلور روده، مقاومت‌های باکتریایی و از طرفی خطر آلوده شدن فرآورده‌های دامی و تهدید سلامت مصرف‌کننده به همراه آلودگی زیست محیطی، دقت و توجه کافی در انتخاب و کاربرد این مواد را در تغذیه طیور به امری جدی و حیاتی تبدیل کرده است. میکروب‌های بیماری‌زای موجود در روده باریک با میزبان بر سر تصاحب مواد مغذی رقابت دارند و با تولید سموم و متابولیت‌های کاهنده رشد باعث افزایش بروز بیماری و کاهش بهره‌وری خوراک می‌شوند [۳۰]. استفاده از افزودنی‌های غذایی در تغذیه طیور به عنوان یک راه حل در بکارگیری هر چه بهتر خوراک توسط طیور محسوب می‌شود.

۲-۵-۱- آنتی‌بیوتیک‌ها۳

آنتی‌بیوتیک به معنای ضد حیات است. آنتی‌بیوتیک‌ها ترکیبات شیمیایی مشتق شده یا تولید شده به وسیله ارگانیسم‌های زنده هستند که قادرند در غلظت‌های کم، چرخه حیاط دیگر ارگانیسم‌ها را متوقف کنند [۱۳]. حضور طولانی مدت آنتی بیوتیک‌ها در جمعیت های میکروبی سبب ایجاد مقامت به آن‌ها در این جمعیت‌ها می‌شود. آنتی‌بیوتیک‌ها گروهی از ترکیبات شیمیایی هستند که به صورت بیولوژیکی توسط گیاهان یا میکروارگانیسم‌های معینی (معمولاً قارچ‌ها) تولید می‌شوند و دارای خاصیت مهارکنندگی رشد باکتری‌ها می‌باشند. برخی از آنتی‌بیوتیک‌ها بر علیه باکتری‌های گرم منفی یا مثبت موثر هستند در حالی که تعدادی از آن‌ها که به آنتی‌بیوتیک‌های وسیع الطیف مشهورند بر علیه دامنه‌ای از باکتری‌های گرم منفی و مثبت موثرند. به عبارت دیگر آنتی‌بیوتیک‌ها افزودنی‌های غذایی هستند که به منظور جلوگیری از رشد پاتوژن‌های روده‌ای و بهبود عملکرد در تغذیه طیور به کار می‌روند [ ۱۳]. آنتی بیوتیک‌ها ممکن است شرایط رشد میکروب‌های تولیدکننده مواد مغذی را بهبود دهند و از رشد میکروارگانیسم‌های تخریب‌کننده مواد مغذی ممانعت کنند، همچنین مانع رشد میکروارگانیسم‌هایی شوند که مقادیر فراوانی آمونیاک و سایر محصولات نیتروژنی سمی را در روده تولید می‌کنند. سموم تولید شده توسط میکروب‌های بیماری‌زا در داخل روده نه تنها بر هضم مواد تأثیر گذار هستند بلکه به ساختار پرزهای روده آسیب و جذب مواد مغذی را تحت تأثیر قرار می‌دهد، نازک شدن دیواره روده به دلیل افزودن آنتی‌بیوتیک‌ها به جیره که موجب بهبود بازده جذب مواد مغذی می‌شوند، نیز گزارش شده است [۴۵]. آنتی‌بیوتیک‌ها در بیشتر موارد ممکن است باعث پیشگیری یا درمان بیماری‌های حاد پاتولوژیکی شوند و یا ممکن است هزینه نگهداری مربوط به تخریب و بازسازی اپیتلیوم روده را کاهش دهند [۱۳]. افزایش جمعیت جهان و به دنبال آن افزایش نیاز به مواد پروتئینی حیوانی عامل موثری درتوسعه صنعتی پرورش دام می‌باشد. از طرفی زندگی شهر نشینی و کاهش اراضی کشاورزی باعث شده است که تدابیری در جهت استفاده بهترو پر بازده‌تر از خوراک مورد استفاده دام و طیور به کار گرفته شود. به همین منظور روش‌های مختلف عمل‌آوری خوراک و استفاده از مواد افزودنی غذایی مانند آنتی بیوتیک‌ها مورد استفاده قرار گرفت. پرورش متراکم جوجه‌های گوشتی خطر بروز بیماری‌های عفو نی را افزایش می‌دهد. اکثر بیماری‌های عفونی توسط آنتی‌بیوتیک‌ها کنترل و درمان می‌شوند. تعدادی از آنتی بیوتیک‌ها محرک رشد هستند، که اثر آن‌ها در ارتباط با میکروارگانیسم‌های گرم مثبت می باشد. علت اینکه آنتی بیوتیک‌ها بر باکتری‌های گرم مثبت اثر می‌گذارند این است که ساختا
ر دیواره سلولی این دسته از باکتری‌ها پیچیدگی کمتری نسبت به باکتری‌های گرم منفی دارند. ساختار دیواره سلولی در باکتری‌های گرم مثبت به طور عمده شامل پپتیدوگلیکان و اسید تئیکوئیک۴ و اسید تئیکورونیک۵ ، و در باکتری‌های گرم منفی به طور عمده شامل لیپوپلی‌ساکارید می‌باشد [۹۲]. در صنعت پرورش طیور به منظور کاهش تلفات و افزایش عملکرد جوجه‌های گوشتی از طریق تأثیر بر فلور میکروبی دستگاه گوارش استفاده از ترکیبات آنتی‌بیوتیکی متداول است [۸۵]. گزارش شده است تغذیه جیرهی حاوی پنیسیلین وزن جوجههای گوشتی را تا ۹ درصد افزایش داده و وزن روده را تا ۱۷ درصد با همان طول کاهش داده است [۸۷] . آنتیبیوتیکها برای بهبود سلامت پرندگان، پیشگیری از بیماریها، بهبود سرعت رشد و ضریب تبدیل خوراک استفاده می‌شود ] ۱۵۵ [ .

۲-۵-۱- ۱- نگرانی‌های ناشی از کاربرد آنتی بیوتیک‌ها

بکار بردن مدام آنتی بیوتیک‌ها موجب پیدایش نسلی از باکتری‌ها می‌شود که مبارزه با آن‌ها با آنتی‌بیوتیک های معمولی امکان‌پذیر نخواهد بود و در صورت امکان، میکروفلورای دستگاه گوارش حیوان را مختل می‌کندکه باعث تاخیر در بهبودی می‌شود. اولین نگرانی‌ها درباره مقامت آنتی بیوتیکی و توصیه‌ها برای ممنوعیت استفاده از آن در خوراک دام و طیور، توسط اسوان (۱۹۶۹)، در گزارشی به پارلمان انگلستان گزارش شد. این موضوع زمانی مطرح شده که سالمونلوزیس۶ در گوساله های شیری به انسان منتقل شد و به هنگام درمان گوساله‌ها، سالمونلا به ۸ آنتی‌بیوتیک موجود در آن زمان مقاومت نشان داد و درمان انسان با همین آنتی بیوتیک‌ها نیز غیر مؤثر بود. این مشکل منجر به گزارش کمیته اسوان۷ شد که نقطه آغاز نگرانی عمومی در مورد استفاده از آنتی بیوتیک ها در تغذیه حیوانات بود. جالب اینکه کمیته مذبور استفاده از ترکیبات غیردرمانی را که به طور همزمان در طب انسانی استفاده می شد را ممنوع کرد [۸۹و۱۳ ]. مقاومت علیه برخی از عوامل بیماریزای داخلی شامل سالمونلا ، اشرشیاکولی۸، کمپیلوباکتر۹ و انتروکوکسی۱۰ در خوراک حیوانات نگرانی‌های زیادی در خصوص سلامت انسان ایجاد کرده است زیرا این باکتری‌ها میتوانند به انسان منتقل شوند. این قبیل عوامل بییماریزا از طریق زنجیره غذایی از حیوان به انسان منتقل می‌شوند و ممکن است دارای ژن‌های مقاوم به آنتی‌بیوتیک‌ها باشند و یا ژن‌های مقاوم آن‌ها به فلور میکروبی موجود در انسان منتقل و تکثیر یابند [۱۸۸]. مقاومت به پنی‌سیلین نیز در ابتدا در مقابل باکتری ای- فاسیوم۱۱ در سال ۱۹۸۳ مشاهده شد، سپس در سال ۱۹۸۸ اولین مورد مقاومت به وانکومایسین۱۲ به عنوان یک آنتی بیوتیک در اروپا ثبت شد. در این تحقیق کمتر از ۲ درصد از باکتری‌های فاسیوم به آمپی‌سیلین وانکومایسین مقاوم بود، در حالیکه ۸۳ درصد باکتری ای- فاسیوم جدا شده و ۵۲ درصد از این باکتری به ترتیب به آمپی‌سیلین وانکومایسین مقاوم بود [۱۸۰]. از دهه ۱۹۴۰، استفاده از آنتی‌بیوتیک‌ها در جیره خوک‌ها و سایر حیوانات اهلی به عنوان محرک رشد تغییراتی را در عملکرد حیوان به وجود آوردند. در ایالات متحده تعداد محدودی از آنتی‌بیوتیک‌ها استفاده می‌شوند. بسیاری از تغییرات در استفاده از ترکیبات ضدمیکروبی برای بهبود رشد در طول ۶۰ سال اخیر در کشورهای مختلف روی داده است. سوئد نخستین کشوری بود که در سال ۱۹۸۶ استفاده از آنتی بیوتیک‌های محرک رشد را برای خوراک دام و طیور حذف کرد [۱۸۹]. با توجه به گزارشات مقاومت انتروکوکسی۱۳ نسبت به وانکومایسین۱۴ در پی به کارگیری اواپارسین۱۵ در مزرعه طیور و جدا کردن این باکتری مقاوم از غذای حیوانی، دولت دانمارک در سال ۱۹۹۵ استفاده از اواپارسین را در همه کشورهای اتحادیه اروپا ممنوع اعلام کرد. در سال ۱۹۹۷ کمیسیون اتحادیه اروپا استفاده از اواپارسین را در همه کشورهای اروپایی ممنوع اعلام کرد. در ژانویه ۱۹۹۸، دولت دانمارک آنتی بیوتیک ویرجینیامایسین۱۶ را ممنوع و در فوریه ۱۹۹۸ تولید کنندگان طیور به طور اختیاری استفاده تمامی آنتی بیوتیکهای محرک رشد را متوقف کردند. در سال ۱۹۹۹، اتحادیه اروپا ۴ آنتی بیوتیک محرک رشد شامل ویرجینیامایسین، اسپیرامایسین۱۷، تایلوزین و باسیتراسین روی۱۸ را که در درمان انسان نیز استفاده می‌شوند، در خوراک طیور ممنوع اعلام کرد [ ۹۰]. استفاده از سایر آنتی‌بیوتیک‌های محرک رشد در ژانویه ۲۰۰۶ از طرف اتحادیه اروپا ممنوع شد هر چند در خیلی از کشورها هنوز از نظر قانونی مصرف آنتی‌بیوتیک‌های محرک رشد ممنوع نشده است، استفاده از آن بیشتر به صورت اختیاری توسط تولیدکنندگان متوقف شده است [۱۲۱]. ممنوعیت استفاده از آنتی‌بیوتیک‌های محرک رشد وقتی اولین بار در اروپا اعلام شد، صنعت طیور با افزایش تلفات و شیوع بیماری و افت در تولید مواجه شد. ضریب تبدیل خوراک از ۷۸/۱ قبل از ممنوعیت به بالای ۸۴/۱ بعد از ممنوعیت در اواخر سال ۱۹۹۹ در دانمارک افزایش پیدا کرد [۱۴۹]. بسیاری از کشورها علاقهمند به کاهش یا حذف استفاده از ترکیبات ضدمیکروبی در غذای حیوانات هستند تا سرعت توسعهی مقاومت میکروبی کاهش پیدا کند [۱۳۱].
با توجه به مشکل مطرح شده برای استفاده آنتی‌بیوتیک‌های محرک رشد، تحقیقات و آزمایشات زیادی در زمینه یافتن جایگزین مناسبی برای آن‌ها صورت گرفته است. اکثر جایگزین‌های معرفی شده برای آنتی‌بیوتیک‌های محرک رشد عمل خود را در ارتباط با بهبود عملکرد طیور از طریق تاثیر بر فلور میکروبی دستگاه
گوارش اعمال می‌کنند.

۲-۵-۲-پروبیوتیک‌ها۱۹

مفهوم پروبیوتیک در اواسط قرن ۲۰ از یک فرضیه‌ای به وجود آمد. ابتدا توسط دانشمند روسی صاحب جایزه نوبل به نام Elie Metchnikoffkoff ارائه شد [۸۷]. واژه پروبیوتیک از دو کلمه یونانی “پرو” و “بیوتیک” به معنی “برای حیات” منشأ گرفته است [ ۴]. پروبیوتیک به مکمل خوراکی زنده‌ای اطلاق می شود که به طور مناسبی بر حیوان از طریق بهبود تعادل میکروبی روده ای تأثیر می‌گذارد[۸۷].
پروبیوتیک‌های که در سطح گسترده به کار می‌روند اسید لاکتیک تولید می‌کنند و متعلق به گونه لاکتوباسیلوس وبیفیدوباکتریوم می‌باشند. اثر مفید پروبیوتیک‌ها بر جمعیت میکروبی شامل جلوگیری از پاتوژن‌ها،تنظیم سیستم ایمنی، قابلیت نفوذ موکوسال، قابلیت کلنی‌سازی و بهبود گوارش می‌باشد [۹۶].
توانایی پروبیوتیک‌ها در افزایش رشد و بهره‌وری در جانوران از راه‌های کاملاِّ طبیعی،تأیید شده است. پروبیوتیک‌ها، حیوان را در برابر عفونت‌های سالمونلایی و زهرابه‌ای که به وسیله گونه‌های خطرناک باکتری E.coli تولید می‌شود، محافظت می‌کنند [۷۶] و موجب افزایش میکروفلور مفید در سیستم گوارش طیور می‌شوند [۱۷۳ و ۸۷].
پروبیوتیک‌ها، از راه تقویت تولید انترفرون (Interferon)، افزایش ایمنوگلوبولین‌ها، افزایش سلول‌های بیگانه خوار، سیستم ایمنی طبیعی بدن را در برابر عفونت‌های برخاسته از میکروب‌های بیماری‌زا حفظ می‌کنند. پروبیوتیک‌ها، عفونت کلستریدیایی را که اغلب به سبب بالا بودن تراکم در مزارع دامی دیده می‌شوند کنترل و از بین می‌برند [۵۲ و ۶۰ ]. برخی از باکتری‌های موجود در پروبیوتیک‌ها (بخصوص لاکتوباسیل‌ها) قادرند سیستم ایمنی بدن را تحریک کنند، این نکته نشان می‌دهدکه پروبیوتیک‌ها علاوه بر ممانعت از بروز بیماری‌های روده، قادر هستند بر شرایط بروز بیماری حتی در اندام‌ها و در قسمت‌های مختلف بدن که در فاصله نسبتاً دوری از دستگاه گوارش قرار دارند نیز تأثیرگذار باشند [ ۸۷].

۲-۵-۲-۱- نحوه تأثیر پروبیوتیک‌ها

در سالهای اخیرپرو بیوتیک‌ها به خاطر اثرات مفید بر خصوصیات تولیدی جایگاه ویژه‌ای را در تغذیه طیور به خود اختصاص داده‌اند [ ۸۷ و ۴]. پروبیوتیک‌ها، میکروارگانیسم‌های زنده‌ای هستندکه قادرند در روده حیوان کلونیزه و تثبیت شوند. هر پروبیوتیک در غلظت مشخص و دلخواه تنها در صورتی نتایج مفیدی در پی دارد که تعداد میکروارگانیسم‌های آن در حدود ۱۰۹×۳ گرم در هر CFu/g2 باشد [۴]. از جمله فواید پروبیوتیک‌ها در طیورمی‌توان به بهبود تعادل میکروبی فلور روده، کاهش میزان وقوع اسهال، تحریک سیستم ایمنی بدن، کاهش تلفات و افزایش مقاومت طیور در مقابل استرس اشاره کرد [۴ و

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *