گیاهان دارویی

رشد و توسعه یک کشور محسوب می‌شود. با توجه به مصرف سرانه اقلام پروتئینی و ظرفیت واحدهای تولیدی کشور، بدیهی است که برای جلوگیری از خروج مبالغ هنگفتی ارز جهت تأمین این اقلام، باید با روش‌ها و راهکارهای مناسب افزایش تولید داخلی را مد نظر قرار داد.
ارزش پروتئین به خصوص نوع حیوانی آن بیشتر از سایر مواد غذایی در تغذیه و سلامت جسم و روان انسان اهمیت دارد. در شرایط کشور ما به علت کمبود مراتع طبیعی مرغوب، پرورش دام به تنهایی نمی‌تواند تمام ن یازهای پروتئین حیوانی جامعه را تأمین کند، از این رو پرورش طیور می‌تواند تا حد زیادی در تأمین پروتئین حیوانی نقش داشته باشد.
به طور کلی برای هر فرد متوسط مصرف سالانه ۵/۲۵ کیلوگرم مواد پروتئینی به طور خالص توصیه شده است که باید حدود ۷ کیلوگرم آن از منابع حیوانی باشد. سازمان خواربار کشاورزی جهانی(F.A.O) میزان پروتئین حیوانی مورد نیاز برای انسان را به طور متوسط ۱۹ گرم در روز توصیه کرده است.
تحقیقات انجام شده در دهه۸۰-۷۰ در ایران نشان داد که با افزایش درآمد خانوارها تقاضا برای مصرف گوشت مرغ بالاترین رشد ۲۷۵ درصد را به خود اختصاص داده است.با توجه به اینکه حدود ۷۰ درصد هزینه تولید در جوجه‌های گوشتی مربوط به تغذیه می‌باشد به همین دلیل تلاش‌های زیادی برای استفاده بهینه از مواد غذایی و کاهش هزینه خوراک صورت گرفته است. بیماریهای روده‌ای به سبب اثرات سوئی که بر عملکرد و تولید، میزان تلفات وسلامت تولیدات طیور برای مصرف انسان دارد یکی از مهمترین نگرانی‌های صنعت طیور به شمار می رود. برای رفع این نگرانی‌ها بیش از ۵ دهه استفاده از آنتی بیوتیک‌های محرک رشد به واسطه اثرات مثبتی که بر روی تعادل جمعیت میکروبی روده و جلوگیری از حضور برخی باکتری‌های بیماری زای روده ای مانند سالمو نلا، اشریشیاکلی، کلیستریدیوم پرفرانژس، بهبود افزایش وزن و ضریب تبدیل غذایی دارند، رواج زیادی داشته است [۱۵۵].
با وجود تمامی اثرات مثبت آنتی بیوتیک‌ها، تحقیقات اخیر نشان می‌دهند که بقایای آنتی بیوتیک‌های موجود در لاشه طیور، باعث ایجاد سویه‌های مقاوم در بدن انسان شده و مانع درمان بسیاری از بیماری‌ها می‌شود [۴]. بنابراین کاربرد آنتی بیوتیک‌ها در خوراک دام و طیور به عنوان مواد افزودنی در بسیاری از کشورها محدود شده [۹۰] به طوری که در سال‌های اخیر استفاده از آن‌ها در تمام کشورهای عضو اتحادیه اروپا ممنوع شده است [۱۵۱]. حذف آنتی بیو تیک‌ها از جیره طیور می‌تواند میزان مرگ و میر در ارتباط با عفونت‌های روده‌ای را افزایش دهد [۱۸۴]. در تولید جوجه ‌های گوشتی بازده اقتصادی دارای اهمیت فراوانی می‌باشد و باید در نظر گرفت که ممنوعیت استفاده از آنتی بیوتیک‌ها باعث کاهش تولید وبازده خوراک می‌شود [۶۵]. بنابراین متخصصین این صنعت ترکیبات متعددی مانند اسیدهای آلی ، عصاره های گیاهی، پروبیوتیک ها ، پری بیوتیک ها و یا ترکیبی از پروبیوتیک + پری بیوتیک (سین بیوتیک) را به جای استفاده از آنتی بیوتیک ها به عنوان محرک رشد در حیوانات مورد آزمایش قرار داده اند [۶۵]. سین بیوتیک ترکیبی از پروبیوتیک‌ها و پری‌بیوتیک‌هاست که باعث بهبود بقاء و جایگزینی مکمل‌های میکروبی زنده جیره در دستگاه گوارش می شود. این اثرات به دلیل فعال کردن متابولیسم تعداد محدودی از باکتری‌ها یا بطور انتخابی باعث تحریک رشد آنها می‌شود و از این طریق باعث بهبود سلامتی حیوان می شود [۲۹]. توصیه شده است که ترکیبی از پروبیوتیک و پری‌بیوتیک ( سین‌بیوتیک) به دلیل اثر هم‌افزایی در مقایسه با استفاده از پروبیوتیک یا پری‌بیوتیک به تنهایی، در جلوگیری از بیماری‌های گوارشی موثرتر می‌باشد [۱۷۴]. مطالعات نشان میدهد که استفاده از پری‌بیوتیک‌ها و پروبیوتیک‌ها با هم، باعث بهبود در عملکرد رشد جوجه‌های گوشتی می‌شوند. [۴۷] در سال های اخیر استفاده از مواد افزودنی با منشاء گیاهی در جیره طیور رو به افزایش بوده که در این رابطه نتایج سودمندی بر عملکرد تولیدی طیور گزارش شده است [۱۳۵]. عصاره‌های گیاهی به علت دارا بودن خواص آنتی باکتریای و آنتی‌اکسیدانی به صورت سنتی برای درمان و کنترل بعضی از بیماری‌ها استفاده می‌شوند [۱۹۹]. گیاهان نقش مهمی در حفظ سلامت بشر و بهبود کیفیت زندگی انسان‌ها ایفا می‌کنند. از این ترکیبات در مواردی از قبیل چاشنی یا طعم دهنده خوراک، به عنوان شربت، کاربرد در مواد آرایشی، در رنگرزی و تهیه دارو استفاده می‌شود. طبق گزارش سازمان بهداشت جهانی نزدیک به ۸۰ درصد مردم جهان از طب سنتی استفاده می‌کنند که بیشتر به شکل استفاده از عصاره‌های گیاهی و یا ترکیبات فعال آن‌ها می باشد [۷۳]. امروزه نزدیک به نیمی از داروهای تولید شده در آمریکا از گیاهان منشا می گیرند به طوری که نزدیک به ۴۰ درصد نسخه‌های تجویز شده توسط پزشکان شامل داروهای با منشا گیاهی در کشورهای توسعه یافته می باشد [ ۷۳]. امروزه گیاهان دارویی به عنوان افزودنیهای خوراکی طبیعی در جیره طیور به منظور بهبود عملکرد و افزایش پاسخ ایمنی پرندگان به جای آنتیبیوتیکها مطرح شدهاند [۸۴]. طی سالهای اخیر تحقیقات گستردهای بر روی موادی که قابلیت جایگزینی آنتیبیوتیکها را در جیره طیور داشته باشند و علاوه بر آن فاقد آثار زیانبار بر سلامت طیور و مصرفکنندگان محصولات طیور باشند، صورت گرفته است و در یک مسیر تکاملی تحقیقات همچنان ادامه دارد. نتایج تحقیقات بیانگر ای
ن است که استفاده از گیاهان دارویی [۶۶و۹۷]، پروبیوتیکها و اسیدهای آلی [۱۳۴] در جیره جوجههای گوشتی میتواند باعث افزایش عملکرد رشد و نیز بهبود وضعیت سلامت طیور شود. این ترکیبات میتوانند واکنشهای ایمنی بدن پرندگان شامل دفاع عمومی و اختصاصی را تنظیم و تحریک کنند [۶۶]. طبق تحقیقات انجام شده، ترکیبات طبیعی موجود در گیاهان دارویی یا مشتقات آن‌ها مانند اسانسهای گیاهی، فلاونوئیدها، کاروتنوئیدها، ساپونین، استروئیدهای گیاهی، ترکیبات فنلی، سولفیدها، لکتینها، پلیپپتیدها، پلیساکارید غیر نشاستهای و برخی الیگوساکاریدها با دارا بودن تأثیرات متفاوت، قادر به افزایش قابلیت هضم [۹۷]،افزایش وزن بدن [۱۵] و نیز به دلیل خواص ضدباکتریایی باعث کاهش تعداد باکتریهای مضر موجود در دستگاه گوارش [۱۴ ] و تحریک سیستم دفاعی بدن طیور هستند [۶۶] مزیت مهم مصرف این ترکیبات در جیره طیور در مقایسه با آنتی‌بیوتیک‌ها بی‌ضرر بودن آن‌ها برای مصرف کنندگان می‌باشد [۱۲۵] بعضی از این ترکیبات میتوانند باعث توقف رشد میکروبهای روده و خنثیسازی سموم یا متابولیتهای مضر آن‌ها شوند و با کنترل تراکم آن‌ها در محیط روده به تعادل میکروفلور کمک کنند [۱۲۵].
مطالعات کمی در ارتباط اثر استفاده ازگیاهان و کار برد متابولیت‌های ثانویه آن‌ها برای درمان و پیشگیری از امراض یا افزایش عملکرد حیوانات انجام گرفته است. به هر حال به دلیل محدودیت‌های اخیر در استفاده از محرک‌های رشد آنتی بیوتیکی، تمایل به جستجو در مواد افزودنی جایگزین اهمیت بیشتری پیدا کرده است. با توجه به این نیاز، شناخت خصوصیات گیاهان و خاصیت ضد میکربی آن‌ها اهمیت بیشتری پیدا کرده است. آویشن و گل گاوزبان به عنوان دو گیاه دارویی ارزشمند دارای خواص دارویی و غذایی زیادی می باشند[۹۸و ۲۸]. با توجه به خواص دارویی متعدد ( آنتی باکتریایی، آنتی اکسیدانی و …)، این امکان وجود دارد که استفاده از آن‌ها به عنوان افزودنی خوراکی در جیره جوجه‌های گوشتی باعث بهبود عملکرد تولیدی شده و به عنوان جایگزین آنتی بیوتیکی در جیره طیور استفاده شود. از آویشن در صنایع غذایی، دارویی، بهداشتی و آرایشی نیز استفاده می‌شود. روغن آویشن دارای خواصی نظیر ضد اسپاسم، باد شکن، ضد قارچ، ضد عفونی‌کننده، ضد کرم، ضد رماتیسم و خلط‌آور می‌باشد. اسانس آویشن از جمله ده اسانس معروفی است که دارای خواص ضد باکتریایی و ضد قارچی،آنتی اکسیدانی، نگه‌دارنده طبیعی غذا و تأخیر‌دهنده پیری پستانداران می‌باشد و دارای جایگاه خاصی در تجارت جهانی می‌باشد [۱۰۱و۱۲۶ ] و همه ساله در سطح وسیعی از کشورهای اسپانیا، آلمان، فرانسه، پرتقال، آمریکا، چک، مجارستان و شمال آفریقا کشت می‌شود در ایران نیز سطح زیر کشت این گونه رو به افزایش است [۷]. گل گاو زبان در طب سنتی به عنوان آرام بخش، مدر، معرق، رقیق‌کننده خون و در درمان سرما‌ خوردگی استفاده می‌شود. تاکنون در تحقیقات داروشناسی،اثر ضد اضطرابی و آرام بخشی، کاهش درد ناشی از التهاب و آنتی‌اکسیدانی برای گاو زبان به اثبات رسیده است [۱۶۲و۱۷۹و۱۶۱و۱۶۹]. با توجه به فراوانی این دو گیاه در نقاط مختلف کشور، می تواند با محرکهای رشد افزودنی سنتتیک رقابت کنند، از طرفی چون که قسمت عمده اقلام خوراک طیور ( ذرت،کنجاله سویا، ویتامین ها و … ) و مواد افزودنی جیره ( پرو بیوتیک ها، پری بیوتیک ها، گلیسیریدهای اسید بوتیریک، آنزیم ها و …) از خارج از کشور تامین می شود، که مستلزم خروج مقادیر زیادی ارز از کشور می‌باشد، لزوم بررسی اثر گیاهان دارویی ازجمله آویشن وگل گاو زبان و تشخیص ضرورت استفاده از آن‌ها در تغذیه جوجه‌های گوشتی ضروری به نظر می‌رسد.

این مطلب مشابه را هم بخوانید :   بازده غیر عادی

۱-۲- اهداف تحقیق

۱- بررسی مقایسه ای اثر جیره‌های حاوی نسبت‌های مختلف آویشن و گل گاو زبان بر عملکرد جوجه‌های گوشتی در مقایسه با جیره‌های حاوی سین بیوتیک.
۲- بررسی اثر جیره های حاوی نسبت‌های مختلف آویشن و گل گاو زبان بر فراسنجه‌های بیوشیمیایی و برخی پارامترهای سیستم ایمنی جوجه‌های گوشتی در مقایسه با جیره‌های حاوی سین بیوتیک.

فصل دوم

بررسی منابع

۲-۱- اهمیت صنعت طیور

ارزش پروتئین به خصوص نوع حیوانی آن بیشتر از سایر مواد غذایی در تغذیه و سلامت جسم و روان انسان اهمیت دارد. در شرایط کشور ما به علت کمبود مراتع طبیعی مرغوب، پرورش دام به تنهایی نمی‌تواند تمام نیازهای پروتئینی حیوانی جامعه را تأمین کند، از این رو پرورش طیور تا حد زیادی در تأمین پروتئین حیوانی می‌تواند نقش داشته باشد، زیرا نیاز به سرمایه زیادی نداشته و از طرفی زودبازده می‌باشد. با تدوین برنامه صحیح، علمی و عملی قادر خواهیم بود علاوه بر تأمین نیاز داخلی، به صادرات این محصول نیز چشم بدوزیم [۲۷].

۲-۱-۱- ارزش غذایی گوشت طیور

هدف اصلی مصرف گوشت توسط انسان، تأمین اسیدهای آمینه ضروری برای بدن می‌باشد. طبق جدول ۱-۱ که از طرف انستیتو تغذیه و خوار بار ایران منتشر شده است، مقایسه ترکیبات گوشت طیور را با سایر دام‌ها (در صد گرم) نشان می دهد. طبق این اطلاعات پروتئین گوشت طیور به میزان قابل توجهی از گوشت ماهی و سایر دام‌ها یبشتر است [۲۶].

جدول۲ -۱- مقایسه ترکیب شیمیایی صد گرم گوشت های مختلف
نوع گوشت
میزان کالری
درصدپروتئین
درصد
چربی
گوشت گاو
گوشت گوساله
گوشت گوسفند
گوشت بره
گوشت غاز و اردک
گوشت بوقلمون
گوشت ماهی سفید گوشت مرغ
۲۳۹
۲۰۷
۳۱۷
۱۶۷
۳۴۰
۲۶۸
۱۰۴
۲۰۰
۷/۱۸
۸/۱۸
۷/۱۵
۱۸
۲/۱۶
۱/۲۰
۱۹
۲/۲۰
۲/۱۸
۱۴
۷/۲۷
۱۰
۳۰
۲/۲۰
۵/۲
۶/۱۲
۲-۱-۲- قابلیت هضم و جذب

گوشت مرغ از نظر ترکیب پروتئین و تناسب و تعادل اسید آمینههای ضروری، در مقایسه با گوشت قرمز کمبود ندارد، با این تفاوت که میزان کلسترول آن کمتر، نسوج آن نرمتر و سهلالهضمتر از سایر گوشتها میباشد. از نظر مسائل اقتصادی و سهولت تهیه، نیز نگهداری و پرورش طیور برای تولید گوشت بهخصوص در شرایط خاص کشور ما قابل توصیه میباشد [۲۶].

۲-۱-۳ – سرعت رشد

از نظر سرعت رشد شاید هیچ دامی را نتوان با طیور مقایسه نمود. بهعنوان مثال امروزه نژادهای مخصوصی از جوجه گوشتی در بازارهای دنیا و ایران وجود دارد که در مدتی در حدود ۴۰ روز جوجه یک روزه ۴۰ گرمی به نیمچه گوشتی ۲ کیلویی تبدیل می‌شوند. به عبارت دیگر در این مدت محدود ۵۰ برابر وزن اولیه خود رشد می‌کنند. بدین ترتیب با پرورش طیور به سرعت میتوان گوشت مورد نیاز جامعه را تأمین کرد [۲۶]

۲-۲- دستگاه گوارش طیور

دستگاه گوارش طیور در مقایسه با دستگاه گوارش سایر حیوانات تفاوت ویژه‌ای دارد. اندازه دستگاه گوارش طیور، به اندازه جثه، نوع و میزان غذای مصرفی و گونه پرنده وابسته است. دستگاه گوارش در مرغ‌های مادر، بزرگتر از جوجه‌های گوشتی است. همچنین در بعضی پرندگان مانند شتر‌مرغ دستگاه گوارش نسبت به جثه بسیار بزرگ‌تر از پرندگان کوچک می‌باشد. بروس دستگاه گوارش مجرائی است که به محیط خارج دنیای متابولیک حیوان ارتباط دارد. تکامل و آناتومی دستگاه گوارش تا حد زیادی نوع غذائی را که برای حیوان مفید است مشخص می‌کند [۹]. دستگاه گوارش به عنوان یک اندام پشتیبان، جهت افزایش بازده هضم و جذب مواد مغذی و فراهم نمودن نیاز اندامهایی از جمله ماهیچهها در آغاز زندگی نقش مهمی دارد[۱۷۱]. غذای طیور باید از قابلیت هضم بالایی برخوردار باشد. این دستگاه از مجرای گوارشی و غدد ضمیمه تشکیل شده است. لوله گوارشی خود شامل دهان، مری، چینه‌دان، پیش معده، سنگدان، روده کوچک، رودههای کور، روده بزرگ و معقد میباشد. وظیفه دستگاه گوارش هضم و جذب مواد مغذی موجود در خوراکها است [۱۳].

۲-۲-۱- دهان (حفره دهانی- حلقی)

دهان در طیور فاقد لب و دندان است و کام نرم در طیور وجود ندارد [۱۲]. حفره‌های دهانی در این حیوانات به وسیله منقارها از محیط بیرون جدا می‌شود. منقارها به صورت ۲ منقارسخت و شاخی هستند که بر روی هم قرار گرفته و از