چگونه کلاس درس را مدیریت کنیم؟

مدیریت و نظارت کلاس درس

اگر مدیریت و کنترل در کلاس با توجه به مفاهیم کلیدی قدرت و حاکمیت در نظر گرفته شود، مفید است. پیتر (peter) این مفاهیم را در محدوده کنترل اجتماعی مورد آزمایش قرار می دهد و بر اهمیت تشخیص بین آنها تاکید می کند. او در مورد قدرت چنین می گوید: (اساسا به راهنمائی دلالت می کند که در آن فردی به دیگران بر طبق خواسته خود با تهدید فیزیکی یا تهدید روانی یا با استفاده از حالتهای ضعیف وحشت، تحریم و پاداش دستور دهد.) از سوی دیگر حاکمیت متضمن رسیدن به یک دستور استاندارد شده یا نظام ارزشی است، اساسا رفتار را در جهت پذیرش افراد اطاعت کننده تنظیم می نماید که در صورت فهمیدن، اجرا می شود و در ارتباط است با آنچه که در درون شکل قانونی اجرا شده زندگی شناخته می گردد.

از نظر واد (wadd) قدرت دارای چهار جزء است:

1- رهبریت: توانائی جذب و تحت تاثیر قرار دادن مردم با خصوصیت شخصی خود.

2- تسلط: توانائی به دست گرفتن و کنترل یک موقعیت.

3- قدرت ذهنی: دانش و تسلط بر موضوع.

4- منابع قدرتی: توانائی فردی که تمام زمینه های کار را در کلاس تنظیم می نماید.

او طریقی را که در آن این اجزاء متشکله می توانند تعیین کننده اصلی محدوده کارآیی معلم باشد، بحث می کند. اثر هر یک ممکن است با توجه به موقعیت آموزشی خاص متغیر باشد. بدین طریق منابع قدرتی ممکن است به طور بارزتری به قدرت شخصی معلم در یک آموزش باز و در یک مدرسه با برنامه ریزی نسبت داده شود، در حالی که معلمی که در مدرسه خارج از محدوده و به سختی کار می کند می تواند بر تسلط متکی باشد که دلالت بر مفاهیم مشخصی از تهدیدهای فیزیکی یا رواین دارد. حاکمیت معلم در کلاس نه تنها از نقش سنتی او به عنوان معلم ناشی می شود بلکه از سیستم قوانین اجرائی مدرسه نیز در سطح و در کلاس به طور خاص ناشی می گردد. بنابراین کنترل معلم بر رفتار شاگرد با استفاده از یک ترکیب ملایم قدرت شخصی که از خصوصیات و مهارتهای معلم الهام می گیرد و حاکمیتی که از موقعیت اجتماعی فرد به عنوان معلم و نظام قوانین وضع شده و در حال اجرا در مدرسه و کلاس ناشی خواهد شد.

 

جلسات اولیه کلاس

اولین دیدار بین معلم و شاگردان در کلاس خیلی مهم است. راک و یانگ در تحقیقی که در مورد (اولین لحظات برخورد مابین معلم و دانش آموز) انجام شده، اشاره می کنند: موفقیت و یا شکست در طول سال ممکن است به تاثیری که در خصوصیات و نگرش، قوانین و ارتباط که در طی دو یا سه هفته اول در شروع سال تحصیلی وضع شده بستگی داشته است.

معلمین با تجربه یک عقیده روشن داشتند. اکثریت به دنبال وضع یک حضور جدی و ثابت بودند و آنها افکار خود را در مورد دانش آموزان با توجه به تجربیات خود تنظیم کرده بودند، نه با توجه به سوابق ثبت شده از آنان، تسلط شروع و جدیت بیش از اندازه همراه با قیافه گرفتن در آنها ظاهر می شد و از علائم غیر گفتاری (حرکات چشم، ژست گرفتن و …) استفاده می کردند تا آنچه را که سعی داشتند به انجام رسانند، تقویت نمایند. آنها مجموعه ای از قوانین وضع شده را از همان ابتدا تنظیم نموده که در بعضی خصوصیات اخلاقی قابل توجهی وجود داشت.

مواردی که در جلسات شروع به طور موثری در تدریس موفق آمیزتر دخالت دارند:

1- شناخت کلاس قبل از ورود.

2- پیش بینی قبلی، شامل فکر کردن در مواردی چون محتوا، زمان بندی و روشهایی که قبل از درس باید انجام دهد.

3- مقدمات و آراستگی ظاهر – برای شاگردان خیلی مهم است که معلم جدید کیست و چگونه به نظر می رسد. در این رابطه نوشتن نام بر روی تخته سیاه در اولین جلسه می تواند مفید باشد و از لحاظ ظاهری مهم است که معلم اثر مطلوبی بر دانش آموزان داشته باشد.

4- اولین جلسه، محتوا و شروع آن – معلم باید برای معرفی درس دقت زیادی کند تا بتواند حداکثر کارایی را در عمل انجام دهد و ایجاد علاقه و انگیزه از مفاهیم کلیدی هستند که او باید مدنظر داشته باشد.

5- منش، بازتاب و حالت – در آغاز حالت دوستانه و ثابت برقرار کند و درجه ای از حاکمیت را عمل کند. از اینکه خیلی نرم و ضعیف باشد، اجتناب ورزد. معلم باید با آرامش و بدون تنش زیاد باشد و همزمان ضروری است که معلم این پیام را برساند که در راس می باشد و با سایر خصوصیات مثل صبور بودن، کنترل برخورد و … یک تصویر مطمئن از خود انعکاس دهد.

این مطلب مشابه را هم بخوانید :   مفهوم برنامه­ ی درسی از دیدگاه روانشناسی

6- معلم باید تعدادی از قوانین را در اولین جلسه دیدار با کلاس وضع نماید.

7- روابط – معلم می تواند با کلاس به طور جمعی یا انفرادی از همان جلسات اولیه روابط مثبتی برقرار سازد. راک و یانگ راههای گوناگونی ارائه می دهند: مثل استفاده از جایزه و تشویق، توجه کردن به هر یک از دانش آموزان به طور انفرادی، معذرت خواهی در موقع اشتباه، کار کردن در کنار دانش آموزان و ارائه توصیه های مثبت جهت کمک به آنها، یادگیری و به کار بردن هر چه سریعتر نام دانش آموزان، تجلی خلق و خوی خوش.[1]

تهیه طرح درس

یکی از شرایط مسلم موفقیت در تدریس تهیه طرح درس است. پیش بینی استفاده از وسیله آموزشی مانند کتاب، نقشه، نمودار، عکس، فیلم و بسیاری وسیله های دیگر و آماده کردن آنها پیش از ساعت درس، همه از اجزاء ضروری طرح درس می باشد. اگر قرار باشد یادگیری به مفهوم صحیح و موثر انجام پذیرد و هر درس با میل و رغبت کامل اجرا شود لازم می آید که هدف و غرض هر فعالیت برای خود دانش آموز روشن باشد. اهمیت همکاری با دانش آموزان در طرح ریزی همه فعالیتهایی که باید در آموزشگاه عملی شود آشکار می گردد. وقتی طرح برنامه کار و فعالیت با نظر خود دانش آموزان و به راهنمائی دبیر معین شد از هرگونه وسیله و روش مناسب برای حل مسائل و منظور، استفاده کنند.[2]

 

کلاس داری و انضباط

یکی از مهمترین عوامل موفقیت معلم کلاسداری است که به وسیله جریانات مطلوب آموزشی به طور موثر و سریع ایجاد می شود. هدف کلاسداری صرفه جویی وقت و نیرو و جلوگیری از اختلال و ایجاد محیط مناسب برای فعالیت و یادگیری است و برای این کار باید تدابیر مناسب اتخاذ نمود. نوع این تدبیر بستگی به تعداد شاگردان، وسائل و حجم کلاس درس، نوع درس و رشته و شرایط و وضع عمومی آموزشگاه دارد.

رهنمودهائی برای برقراری انضباط در کلاس.

استفاده از تحسین و توجه به دانش آموز برای کاهش رفتارهای ناپسند در کلاس.

شناسایی مشکلات رفتاری خویش و آنان و رفع آنها.

بیان روشن و صریح قوانین و مقررات و بیان انتظارات خود از شاگردان.

تغییر رفتارهای ناپسند و نادیده گرفتن این گونه رفتارها در کلاس.

استفاده نکردن از تنبیه بدنی، معلم می تواند به عنوان تنبیه او را از چیزی که مورد علاقه اوست محروم سازد.

صحبت با دانش آموزان، که این نصیحت و صحبت باید در حد اعتدال و خستگی آور نباشد. زیرا بازده مطلوب نخواهد داشت.[3]

روش تدریس بر اساس علائق و نیازها و پیش آمادگیها، تجربیات دانش آموز باشد و اصل آمادگی، درک و فهم و آموخته های قبلی دانش آموز مورد توجه قرار گیرد.

دانش آموز در جریان کلاس و تدریس باید فعال باشد و معلم به عنوان برنامه ریز و راهنما باشد. اگر معلم نقش تشنه کننده داشته باشد نه سیراب کننده و بتواند دانش آموز را در موقعیت مبهم و سوال برانگیز و عدم تعادل ذهنی قرار دهد باعث جذب کلاس خواهد شد و امکان بی انضباطی به حداقل خواهد رسید.[4]

 

تشویق و تنبیه در کلاس درس و روش برخورد معلم

1- وقتی دانش‌آموزان کار خوبی انجام می‌دهند آنها را تشویق کنید.

2- از شیوه نزدیک شدن به دانش‌آموزان استفاده کنید. (وقتی بخواهید رفتار دانش‌آموزی را اصلاح کنید برای صحبت ابتدا به او نزدیک شوید و هرگز از راه دور این کار را نکنید.)

پس از نزدیکی به دانش‌آموز برای تصحیح رفتار از او سوال کنید «مشکلی نداری، کمک نمی‌خواهی».

توصیه‌های خود را به صورت خصوصی بگویید.

گفته‌ی دانش‌آموز را بشنوید بعد او را در مسیر مورد نظر هدایت کنید.

قوانین و تکالیف کلاس را به دانش‌آموزان یادآوری کنید.

طبق توافق نسبت به رفتار ناشایست دانش‌آموز واکنش نشان دهید.

 

اگر خواستید از شیوه «اخراج از کلاس» استفاده کنید به نکات ذیل توجه داشته باشید:

* در هنگام اخراج خونسرد و قاطع باشید .

* بعد از اخراج با او صحبت کرده و زمینه را برای انتخاب رفتارهای بهتر فراهم کنید.

* در انجام اخراج بسیار با دقت و با احتیاط عمل کنید.

 

[1] – راهنمای عملی تدریس – مترجم فاطمه شاکری – ص 163

[2] – کلیات روش تدریس – دکتر سلیم نیساری – ص 138

[3] – استنباط از کلیات روشها و فنون تدریس – امان ا… صفوی ص 378

[4] – مجله تعلیم و تربیت – شماره هفتم – فروردین 1378  ص 11