پیشینه نظریه های شکل دهنده رفتار

رفتارخادمانه را می توان مطابق با نظریه نگرش، ارزش ها، باورها و نیازهای شخصی را مبنای رفتار خادمانه در نظر گرفت که عادت ها، هنجارهای بافت اجتماعی مربوطه و پیامدهای مورد انتظار چنین کنشی، در این رابطه می تواند داخل شود. و یا طبق مدل مک شان و گلینو (2009) فرایندهای هیجانی و فرایندهای شناختی زمینه ساز شکل گیری رفتار خادمانه در بین خادمان می شود که اثر آن در بستر محیطی که چنین رفتاری در آن بروز می کند، قابل تعریف است.

اگر از منظر نظریه رفتار برنامهریزی شده نیز بخواهیم رفتارخادمانه خادمان را ببینیم، خادم قبل از اینکه بخواهد رفتار خادمانه از خود بروز دهد، باید قبل از آن در وجودش تمایل و قصد یا به عبارتی انگیزه های لازم برای بروز چنین رفتاری بوجود آمده باشد. شکل گیری نگرش مثبت یا مطلوب دانستن رفتارخادمانه توسط فرد، تحلیل نظر سایر افراد پیرامون آن رفتار در درون هنجارهای ذهنی او و در اختیار داشتن ابزارهای کنترلی داخلی و خارجی که ادراک از سهل الوصول بودن رفتار خادمانه را شکل می دهد، در برانگیختگی چنین قصدی اثرگذار خواهد بود که البته این عوامل در مدل رفتاری تریاندس به گونه ی دیگر با وجود عواملی همچون عواطف، عوامل اجتماعی و نتایج قابل انتظار نقش خودشان را نشان می دهند.

یکی از عوامل روانشناختی اثرگذار بر رفتار خادمانه همانطور که کتل مطرح می کند، صفت های پایداری هستند که ویژگی های شخصیتی افراد را می سازند. برخی صفت ها چه مشترک باشند یا منحصر به فرد، چه سطحی باشند یا ریشه ای، چه سرشتی باشند یا محیط ساخته هر کدام به گونه ای خاص و به شدتی متفاوت می تواند رفتار خادمانه خادمان را تحت تأثیر خود قرار دهد. همچنین مطابق نظریه نفوذ اجتماعی هرچه میزان اهمیت بروز رفتار خادمانه توسط افراد بالاتر برود و فواید بیشتری را در خصوص آن درک نمایند، آنها صفت هایی که در لایه های درونی تر شخصیتی خود در این راستا می بینند را آشکار می کنند.

نهایتاً، پایگاه اجتماعی نقش خادمان، همانطور که در نظریه نقش بدان تأکید می شود، انتظارات رفتاری ویژه ای را بر رفتار خادمان تحمیل می کند که خود یک عامل انگیزاننده درونی در کنار سایر انگیزاننده های درونی در نظریه ارزیابی شناختی در آنها محسوب می شود. از سوی دیگر خدمت در برابر زائرین و ارزیابی دقیق زائرین از رفتارها و عملکرد خادمان، خود عامل اثرگذار دیگری می تواند باشد که پیامدهای مثبت و منفی آن در شرایط مختلف این حضور زائرین در نظریه تسهیل اجتماعی پیش بینی شده است. ضمن اینکه این انتظارات رفتاری مطابق با نظریه پیشگویی کامبخش، پیامدهای بعدی رفتار را در خادمان شکل می دهد و استفاده از رفتارهای سایر خادمانی که بگونه ای مطلوب توانسته اند این انتظارات را تأمین کنند به عنوان الگوی رفتاری که در نظریه شناختی- اجتماعی بندورا بدان اشاره شد، می تواند در مطلوبیت رفتارخادمانه آنها به گونه ای مؤثر نقش خود را ایفا کند.

این مطلب مشابه را هم بخوانید :   تاثیر گسترده مطالعه بر ابعاد گوناگون زندگی افراد