صنعت و اقتصاد فوتبال

صنعت فوتبال

امروزه بازی فوتبال چه در داخل زمین و چه در خارج آن دستخوش تغییرات بسیار زیادی شده است. اگر چه نام و اندازه زمین فوتبال به همان شکل اولیه خود را حفظ کرده است اما توسعه ورزش فوتبال به حدی بوده است که به مرور آنرا از حالت یک ورزش ساده و بی‌پیرایه به یک تجارت مبدل ساخته و همچنین خود را در کنار سایر صنایع و حرفه‌های موجود مطرح نموده است. توسعه همه‌جانبه ورزش فوتبال و تغییرات وسیعی که فوتبال به خصوص در دهه گذشته شاهد بوده است، تأثیرات بسیاری را بر همه عوامل و سازمان‌های درگیر در امر فوتبال گذاشته است. استفان مورو در کتاب خود با عنوان «تجارت جدید در فوتبال» موارد زیادی را به عنوان تغییرات وسیعی که فوتبال در دهه گذشته تجربه کرده است ذکر می‌کند که اهم آنها عبارتند از :

– حضور تلویزیون‌های ماهواره‌ای برای ضبط و پخش مسابقات فوتبال

– ظهور نوع جدید باشگاهداری در رشته فوتبال

– افزایش درآمدهای حاصل از فروش محصولات باشگاه‌های حرفه‌ای

– افزایش قیمت بلیط‌های ورودی استادیوم‌های فوتبال

– پیدایش آژانس‌های بلیط فروشی برای پیش فروش بلیط مسابقات فوتبال

– حضور باشگاه‌ها در بازار بورس سهام

– جهانی شدن بازار نقل و انتقال بازیکنان فوتبال

– وجود سرمایه‌های بسیار کلان در باشگاه‌های قدیمی فوتبال

– رفت و آمد در دادگاهها برای حفظ حقوق بازیکن و همچنین حقوق باشگاه‌ها

– پاداشهای کلان اعطا شده به بازیکنان، مربیان، مدیران و … (8).

امروزه منافع تجاری ذینفعان عدیده‌ای به فوتبال وابسته شده ‌است. برای نمونه می‌توان از  رسانه‌های تلویزیونی و سایر شرکت‌های پخش تصویر و نیز شرکت‌های تجاری کالاهای ورزشی یاد کرد. این نمودها بر اثر بهره‌گیری از فناوری‌ها و تسهیلات نو ممکن شده‌است. بر اثر این رخدادها، بودجه باشگاه‌ها به رقم‌های بی سابقه چند ده یا حتی چند صد میلیون دلاری رسیده است. چنین وضعیتی ایجاب می‌کند که ویژگی‌های سنتی مدیریت صنعت فوتبال تحول یابد، چرا که باشگاه‌ها از ماهیت ورزشی خود به ماهیت تجاری سوق یافته‌اند. از اینرو لازم است مدیران باشگاه‌ها دارای توانایی و مهارت‌های لازم برای اداره یک واحد اقتصادی- تجاری باشند (10و21) .

در فوتبال امروز، درآمدهای جدیدی نصیب باشگاه می‌شود. در نقطه مقابل، هزینه‌های باشگاه‌ها هم نوظهور است. برای نمونه می‌توان به دستمزدهای فزاینده و چشمگیر بازیکنان و حق انتقال بازیکنان از یک باشگاه به باشگاه دیگر اشاره کرد. جالب توجه این است که برخی از باشگاه‌ها برای اینکه در عرصه رقابت بمانند و به امید پیروزی در آینده، دچار وام‌های سنگین می‌شوند. بدیهی است که باشگا‌ه‌های کوچک فاقد چنین توانی هستند و در نتیجه عقب می‌مانند. از اینرو انتظار می‌رود، اگر همین روال در سطوح ملی و بین‌المللی ادامه یابد، فاصله بین باشگا‌ه‌های بزرگ و برتر و باشگا‌ه‌های کوچک در طول زمان بیشتر شود (10) .

به اجمال می‌توان گفت که فوتبال دو وجه ورزشی و اقتصادی دارد. از یک سو بایستی فوتبال را چنان سامان داد که به عنوان یک ورزش حرفه‌ای رواج یابد. از سوی دیگر، فوتبال به مثابه یک صنعت همانند صنعت‌های دیگر دارای منطق و ساختار اقتصادی است. لازم است بین این دو وجه تعادل برقرار کرد. از اینرو مدیریت باشگاه‌های فوتبال باید توانایی مدیریت توأمان هر دو وجه را داشته باشد.

اقتصاد فوتبال

بررسی لیگ برتر فوتبال ایران در سال های اخیر نشان می دهد که با وجود شرایط مطلوب برای درآمدزایی با توجه به تعادل رقابتی مناسب(4)، همچنان از لحاظ اقتصادی در شرایط دشواری به سر می برد. بر اساس گزارش نماینده AFC از لیگ برتر ایران و در مقایسه با لیگ های سایر کشورهای آسیایی مشاهده می شود که از لحاظ درآمدزایی لیگ و باشگاه های فوتبال در رده پنجم قرار گرفته است(13).

[1]- Stephan Morrow

بررسی منابع درآمدی باشگاه های برتر دنیا نشان دهنده وجود سه بخش عمده می باشد که شامل درآمدهای روز مسابقه، امور تجاری و حق پخش تلویزیونی است. در ادامه سهم هر یک از این درآمد ها در سه باشگاه رئال مادرید، بارسلونا و منچستر یونایتد نشان داد شده است.

نگاه دقیق به منابع درآمدی، نقش بارز هواداران را در میزان توسعه اقتصادی لیگ و باشگاه ها نشان می دهد. بدین طریق که درآمدهای لیگ ها و باشگاه های ورزشی به طور مستقیم و غیر مستقیم به هواردان مرتبط می باشد.

منابع درآمدی باشگاه ها و لیگ های ورزشی :

  • مستقیم: حق عضویت، درآمدهای روز مسابقه شامل بلیط فروشی، کالاهای هواداری، تغذیه، پارکینگ و …
  • غیر مستقیم: حق پخش تلویزیونی، حامیان مالی، تبلیغات استادیوم، حق نام استادیوم، موبایل رایت، انتقال بازیکنان، کمک های دولت و ….
این مطلب مشابه را هم بخوانید :   واکنش های زوجین در تعارضات زناشویی

مهمترین بخش یک رویداد ورزشی میزان توجه هواداران به آن رویداد است. در سرتاسر جهان میلیون­ها نفر زمان، انرژی و پول خود را برای تماشای ورزش هزینه می­کنند و برای نشان دادن اشتیاق خود به ورزش، گاهی مسافت­های طولانی تا محل برگزاری مسابقه را طی کرده و بخش زیادی از درآمد خود را صرف اقامت، تهیه بلیط، غذا و هزینه پارکینگ می­نمایند (4و2). از طرف دیگر، حضور کثیر مشتاقان ورزش در مسابقات ورزشی و هواداران متعصب تیمها باعث شده که ورزش به عنوان یک صنعت پرطرفدار و پردرآمد شناخته شود(5). ازاین رو تماشاچیان برای باشگاه­ها مهمترین گروه برای کسب درآمد به حساب می­آیند. همچنین از نقطه نظر ارزش اقتصادی، حضور هواداران عامل تعیین­کننده­ی مهمی برای منابع درآمدی دیگر می­گردد که به شکل مستقیم (از طریق بلیط فروشی) و یا به شکل غیر مستقیم (از طریق فروش کالاهای مربوط به باشگاه، حامیان مالی و حتی فروش حق پخش تلویزیونی) منافعی را شامل حال باشگاه­ها می سازد (6). بدیهی است یک لیگ ورزشی که هوادار بیشتری را نسبت به خود جلب کرده است، پتانسیل درآمدزایی بالاتری خواهد داشت. به طوری که حامیان مالی بیشتری را جذب خواهد کرد، میزان حق پخش تلویزیونی بالاتری خواهد داشت، تبلیغات محیطی گران تری داشته و درآمدهای روز مسابقه بیشتری کسب خواهد کرد.

این امر مستلزم آن است که باشگاه ها و لیگ از طرق مختلف خود را به یک برند معتبر تبدیل کنند تا هم مورد توجه عموم و رسانه ها باشند و هم اینکه برای بنگاه های اقتصادی و تجاری جذابیت داشته باشند.  جذب کردن هواداران بیشتر به ویژه در سطوح بین المللی، و افزایش وفاداری هوادران فعلی همگی به مدیریت صحیح برند مربوط می باشد.

مدیریت صحیح برند و ارتقای سطح برند سازمان های ورزشی منجر به جذب بیشتر هواداران و به تبع آن  جلب توجه هر چه بیشتر رسانه ها، حامیان مالی، سایر بنگاه های تجاری و دولت می باشد.

باشگاه های بزرگ انگلستان مانند منچستر یونایتد، چلسی، آرسنال و لیورپول فعالیت های بازاریابی متعددی را برای گسترش برند خود در سایر کشورها طرح ریزی کرده است.

مطالعات موردی که در ورزش انجام شده است، اثرات تصویر برند را تایید نموده اند. مطالعه روی باشگاه فرانسوی المپیک لیون نشان داد، تصویر برند المپیک لیون به عنوان یک ابزار روی وفاداری بیشتر طرفدارانش و به طور خاص در فروش بیشتر بلیط های فصلی تاثیر می گذارد. مطالعه روی دو باشگاه تورینی، یوونتوس و اف سی تورین نشان داد که تصویر این دو باشگاه با پایگاه جغرافیایی یکسان، بر جایگاه آن ها در ذهن هواداران اثرگذار است.

میلیون ها طرفدار فوتبال سال به سال پیراهن تیم محبوبشان را می پوشند و به استادیوم می روند، از طریق کالاهای هواداری مهمور به لوگوی تیمشان احراز هویت می کنند، با سایر هواداران که نقطه اشتراک شان هواداری از آن تیم است، گپ می زنند و سرود تیم را با هم می خوانند. تمامی این ارتباطات میان هواداران و میان باشگاه و هواداران، حول برند صورت می گیرد.

مطالعه روی برند در لیگ انگلستان (2005)، نشان داد که ارزش برند باشگاه منچستر یونایتد 197 میلیون پوند، برند لیورپول 156 میلیون پوند، چلسی 137 میلیون پوند و آرسنال 115 میلیون پوند تعیین شده است. ارزش بالای برندهای این باشگاه نتیجه ی سال ها مدیریت استراتژیک، افزایش آگاهی نسبت به برندها در سراسر جهان، ایجاد ارزش افزوده برای تماشاچی استادیوم و بیننده ی تلویزیونی هنگام تماشای بازی های تیم و در نهایت نتیجه ی افزایش درآمدزایی باشگاه است.

برای انجام این کار نه تنها لازم است باشگاه ها در زمینه تعریف برند و طراحی لوگوهای مناسب و جذاب اقدام کنند بلکه با انجام کارهای اصولی و بلند مدت، وجه خوبی نیز به دست آورند تا نظر همگان را جلب کنند. در این راستا اقدامات زیادی در فوتبال جهان انجام شده که می تواند الگوی مناسبی برای باشگاه ها و حتی لیگ فوتبال ایران باشد. از بازسازی لوگو برند سازی باشگاه های معتبر گرفته تا تغییر و تحولات ایجاد شده در تورنومنت های مهم از جمله لیگ قهرمانان اروپا و آسیا، همه الگوهای مناسبی هستند تا با استفاده از آن ها به توسعه فوتبال ایران و افزایش درآمدزایی آن کمک کرد.