سبک های فرزند پروری از دیدگاه روانشناسان

سبک های فرزند پروری مک کوبی و مارتین واجد دو مؤلفه اساسی است:

1- پاسخ دهی (صمیمیت و اطمینان بخشی) که به میزان تلاش والدین برای رشد ابراز وجود و استقلال در کودکان به حمایت و اطمینان بخشی به کودکان و توجه به نیازهای آنان اشاره دارد.

2- مطالبه کنندگی (کنترل رفتاری) که به تلاش والدین برای یکپارچگی خانواده و جذب فرزندان در خانواده از طریق داشتن تقاضاهای متناسب با توانایی های فرزندان، نظارت بر آنان و منع مقررات اشاره دارد (مک کوبی و مارتین، 1983).

[1] – Ballantin

 

فرزند پروری مقتدرانه

والدین مقتدر، انعطاف پذیر و مطالبه کننده هستند، آنها بر روی فرزندان کنترل دارند اما آنها تحسین پذیرند، پاسخ دهنده هستند. این والدین بیشترین کمک را به ایجاد و شکل گیری هویت مثبت نوجوانان می کنند و می دانند که حقوق والدین و کودکان دوجانبه است (بالانتین، 2001).

در این خانواده ها، نوجوانان آزادانه و با احساس راحتی بیشتری با والدین خود صحبت می کنند. والدین عجله ای برای تنبیه رفتار منفی ندارند و دلایل بهتری دارند که رفتار مثبت را پاداش دهند (بامریند، 1991).

والدین مقتدر، صمیمی و نسبت به نیازهای کودک حساس هستند. آنها رابطه والد- فرزندی لذت بخش و از لحاظ هیجانی خشنود کننده ای را برقرار می کنند که کودک را به سمت ارتباط نزدیک می کشاند. آنها روی رفتار تأکید دارند و برای انتظارات خود دلیل می آورند (برک، 2007، ترجمه سید محمدی، 1387).

تربیت مقتدرانه در طول دوره کودکی و نوجوانی با چند جنبه از شایستگی ارتباط دارد از آن جمله خلق خوش بینانه، خویشتنداری، استقامت در تکلیف، همکاری، پختگی، احساس و عملکرد تحصیلی مطلوب (بامریند، 1991).

فرزند پروری مستبدانه: این روش یک شیوه فرزند پروری محدود کننده است که ترکیبی از مطالبه کنندگی/ کنترل کنندگی بالا و پذیرش/ پاسخدهی پایین است (سلیگمن، 1999).

والدین مستبد سرد و طرد کننده هستند. آنها برای اعمال کنترل فریاد می کشند، دستور می دهند و عیب جو و تهدید کننده هستند. آنها برای فرزند خود تصمیم می گیرند و انتظار دارند کودک بدون چون و چرا اطاعت کند (شکوهی یکتا و پرند، 1387).

آنها توقعات زیادی نیز دارند که با توانایی های در حال رشد کودک متناسب نیستند.کودکانی که در معرض کنترل روانشناختی قرار میگیرند مشکلات سازگاری نشان میدهند که رفتارهای پرخاشگرانه، اضطراب و کناره گیری و سرپیچی را شامل می شوند (بامریند،1991 ).

فرزندپروری آسان گیرانه: این گونه والدین مهرورز و پذیرا هستند ولی متوقع نیستند.کنترل کمی بر رفتار فرزندان خود اعمال میکنند و به آنها اجازه میدهند در هر سنی که باشند خودشان تصمیم گیری کنند.حتی اگر قادر به انجام این کار نباشند.فرزندان والدین آسانگیر، تکانشی، سرکش و نافرمان هستند.در مقایسه با کودکانی که والدین آنها کنترل بیشتری اعمال میکنندآنان نیز بیش از حد پر توقع و به بزرگترها وابسته هستند و در تکالیف استقامت کمتری نشان میدهند (دارلینگ و استنبرگ،1993).

فرزندپروری مسامحه کار: این روش فرزند پروری، فرزندپروری بی اعتنایی، پذیرش و روابط خوب کم را با کنترل کم و بی تفاوتی کلی نسبت به استقلال دادن ترکیب می کند.این والدین اغلب از لحاظ هیجانی جدا و افسرده هستند و به قدری غرق در استرس خانوادگی هستند که وقت وانرژی کمی برای فرزندان دارند.تربیت بی اعتنا در حالت افراطی، نوعی بدرفتاری با کودک است که غفلت نامیده میشود در صورتی که این نوع تربیت زود هنگام شروع شده باشد  تقریبا جنبه های رشد از جمله دلبستگی، شناخت و مهارتهای هیجانی را مختل میکند. کودکان ونوجوانان این والدین، مشکلات متعددی از جمله تنظیم هیجانی ضعیف، مشکلات پیشرفت تحصیلی و رفتار ضد اجتماعی دارند (ماسن وهمکاران ،ترجمه یاسایی، 1382).

به گفته یانگ الگوها و سبک های فرزند پروری که والدین به کار می برند بستگی به این دارند که خودشان چگونه تربیت شده اند . این طرح واره ها در طی تجارب کودکی شکل گرفته که پاسخ فرد به رخدادهای محیطی را کنترل می کند (یانگ، 1998؛ به نقل از شهامت، 1389).

این مطلب مشابه را هم بخوانید :   قتل و انواع آن به روش روانشناختی

سبک های تربیتی یانگ شامل 9 الگوی تربیتی مختلف که مجموعه ای از رفتارها و نگرش های مختلف از سوی والدین است که بر اساس طرح واره های ناسازگار اولیه او به دست شیفلد، والر، موری، امانونلی و کارولین (2006) تهیه وتنظیم شده که عبارتند از:

  1. سبک فرزند پروری محرومیت عاطفی: این الگویی است از والدین که بچه ها را از هیجان های طبیعی خود محروم می کنند و منعکس کننده والدینی است که از طرحواره محرومیت هیجانی بیشتر استفاده می کنند و در نتیجه در پرورش هیجان های طبیعی فرزندانشان، با شکست مواجه می شوند.

 

  1. سبک فرزند پروری حمایت کننده است: این سبک نشان دهنده الگویی است که والدین، فرصت های رشد را از فرزندان خود دریغ می کنند. این والدین که بیش حمایت کننده هستند، میزان طرح واره های بی اعتمادی، وابستگی/ بی کفایتی، شکست و جلب توجه در سبک تربیتی آنها زیاد است در نتیجه اغلب به جای فرزندانشان تصمیم می گیرند و حق انتخاب را از آنها می گیرند، بیش از حد نگران هستند و در پرورش دادن استقلال فرزندانشان با شکست مواجه می شوند.
  2. سبک فرزند پروری تحقیر کننده: این سبک نشان دهنده میزان بالای طرح واره های بازداری هیجانی، رها کردن، شکست و منفی گرایی است. این ها رفتارهایی است که والدین عادت دارند بچه ها را انتقاد کنند و به کمبودهای احساسی بچه ها توجهی نکنند. اکثر این والدین از بسیاری از نیازهای تربیتی فرزندان خود غافل هستند. این والدین احتمالاً علاقه ای به حوادث مدرسه ی کودک خود نداشته، با هم بازی های کودک ناآَشنا بوده و تنها هر از گاهی با آنها صحبت می کنند.
  3. سبک فرزند پروری کمال گرایانه: الگویی از فرزند پروری است که در آن والدین، انتظارات سطح بالایی از بچه ها دارند که متناسب با توانایی ها و سطح رشدی آنها نیست. این والدین از طرح واره کمال گرایی به وفور استفاده می کنند و انتظار عالی بودن از بچه های خود دارند و معیارهای سرسختانه ای برای کودکان خود قرار می دهند.
  4. سبک فرزند پروری بدبینی/ هراسناک: این سبک فرزند پروری گویای رفتارهای مضطرب و ترس در والدین است و منعکس کننده والدینی نگران و مضطرب، که دارای طرحواره ای بدبینانه و منفی به دیگران و زندگی دارند.
  5. سبک فرزند پروری کنترل کننده: این سبک نشان دهنده آن دسته از والدینی است که طرحواره های بازداری هیجانی، اطاعت و وابستگی در فرزند پروری آنها غالب است. در نتیجه استقلال فرزندان را کنترل یا بازداری می کنند. والدینی کنترل کننده هستند که رشد خود پنداره در فرزندان را محدود می کنند. تمایل به خودکشی و خودآزاری در سنین بزرگسالی در این کودکان قابل مشاهده است. این کودکان معمولاً در روابط اجتماعی ناموفق اند. گوشه گیری، خجالت و عدم اعتماد به نفس در این کودکان به وفور یافت می شود.
  6. سبک فرزند پروری بازدارنده عاطفی: الگویی از فرزند پروری است که طرحواره اصلی آنها بازداری هیجانی است. این سبک نشان دهنده توانایی ضعیف والدین در سهیم کردن فرزندان در احساساتشان است.
  7. سبک فرزند پروری تنبیه کننده: این سبک الگویی از والدینی است که نسبت به اشتباهات فرزندان خود واکنش خشونت آمیزی دارند. دارای طرحواره های منفی گرایی، تنبیه، وابستگی/ بی کفایتی هستند. این والدین از رفتارهای تنبیهی زیاد استفاده می کنند.
  8. سبک فرزند پروری شرطی/ خودشیفته: شامل آن دسته از رفتارهای والدینی است که دادن پاداش مثبت به بچه ها را مشروط به موفقیت آنها می دانند. میزان طرحواره استحقاق/ بزرگ منشی در سبک تربیتی آنها زیاد است. بدین معنی که این والدین ابراز محبت و توجه خود را مشروط به موفقیت های فرزندانشان می دانند.