رویکردهای کیفیت زندگی کاری از منظرروانشناسان

رویکردهای کیفیت زندگی کاری

الف ) کیفیت زندگی کاری بعنوان رویکردی جهت ایجاد انگیزه کار در کارکنان توجه به این واقعیت که رفتار واحد از دو نفر ممکن است ناشی از نیازهای مختلف باشد و به همین ترتیب نیاز واحد در دو نفر ممکن است به رفتار و عملکرد متفاوت منجر شود لذا سئال همیشگی اکثر مدیران این بوده و هست که به چه ترتیب و با چه فنونی می توان انگیزه کار را در کارکنان می توان تقویت کرد . انگیزش آنچنان پیچیده و انفرادی است که راه حل و پاسخ واحد برای این سوال اساسی مدیران نمی توان ارائه کرد.

پرداختچی به نقل از کونتزو و بهریچ سه تکنیک عمده انگیزشی را در سازمان به این شرح مطرح کرده است (پرداختچی،1389).

1- پول

2- مشارکت

3- کیفیت زندگی کاری

آنها برنامه های زندگی کاری را یکی از جالبترین رویکردها در انگیزش و رویکرد سیستمی در طراحی شغل می دانند. کیفیت زندگی کاری  پیشرفت امیدوار کننده ای در غنی سازی شغل داشته است . و اساس و مبنای ان رویکرد سیستم اجتماعی فنی در مدیریت است .

کیفیت زندگی کاری متاثر از رهبری ، ارتباطات سازنده و پویایی گروه است . مطلوبیت و کیفیت زندگی کاری ،سبب انگیزش کارکنان برای کار سازنده و اثر بخش گردیده و در نتیجه ، عملکرد فردی و سازمانی، رضایت شغلی ،رشد و بالندگی افراد را به دنبال خواهد داشت.

ب) رویکرد و استراتژیهای بهبود کیفیت زندگی کاری

اگر چه رویکردها و استراتژی های مختلفی برای بهیود کیفیت زندگی کاری مطرح شده وجود دارد ، ولی همگی آن ها در یک هدف مشترک اند و آن انسانی کردن محیط کار از طریق بسط دموکراسی و مشارکت کارکنان در تصمیم گیری های مربوط به کار و محیط کار خویش از یک طرف ، و تجدید ساختار کار یا باز طراحی کار و تغییر روش به نحوی است که برای متصدی کار جالب و ارضاء کننده باشد. نمونه ای از رویکردها و استراتژی های مطرح شده در ارتباط با کیفیت زندگی کاری به شرح زیر است :

رویکردهای متداول در بهبود کیفیت زندگی کاری عبارتند از :

1- دوایر کیفیت که طی آن کارکنان در گروه های کوچک متشکل می شوند و به طور مرتب با یکدیگر ملاقات می کنند و مسایک کار و کیفیت محصول را در واحد خود شناسایی می کنند و برای آن راه حل ارایه می دهند.

2- سیستم اجتماعی فنی که عبارت است از مداخله در شرایط کار از طریق تجدید سازمان کار ، تشکیل گروه های کاری و تنظیم رابطه بین کارکنان و فناوری های که برای انجام کار مورد استفاده آن ها قرار می گیرد. تجدید ساختار کار و تنظیم مجدد ارتباط های اجتماعی و فنی در شغل کارکنان فرصتی بزرگتر جهت زندگی کاری با کیفیت فراهم می کند.(جرنی ،1380)این کوشش ها برای انسانی کردن محیط است.

3- دموکراسی صنعتی یعنی توجه به رای و خواست کارکنان تحت عنوان تصمیم گیری که طبق آن نمایندگان کارکنان در نشست های رسمی مشترک با مدیریت بحث و گفتگو می کنند و رای خود را در مورد تصمیمات مرتبط به کار و شرایط کار خویش اعلام می دارند. جزنی دموکراسی صنعتی را تحت عنوان ” عزم همگانی ” به کار برده است (جزنی،1380).

این مطلب مشابه را هم بخوانید :   مفهوم اختلال­ های همبود از دیدگاه روانشناختی

4- گروه های کاری مستقل یا خود گردان که رویکردی متداول در درگیر ساختن کارکنان و مشارکت آنا ها در کارها و تصمیمات سازمانی است. گروه های کاری مستقل متشکل از تیمی از کارکنان است بدون آن که رئیس از طرف سازمان به طور رسمی بر آن ها گمارده شده باشد . این گروه تصمیماتی را که به طور سنتی مدیران و سرپرستان اتخاذ می کردند عهده دار هستند.

 

رابینز مسئولیت این گروه را به قرار زیر می داند :

1- نظارت بر سرعت کار

2- تعیین وظایف

3- تعیین زمان صرف صبحانه و نهار

4- نظارت و کنترل بر شیوه عملیات

5- انتخاب اعضا

6- ارزیابی عملکرد اعضا

جزنی خصیصه ممتاز گروه های مستقل خود گردان را عبارت از درجه بالای عزم شخصی کارکنان در مدیریت کار روزانه خود می داند. منظور وی از عزم شخصی شامل کنترل جمعی بر سرعت کار، توزیع وظایف، سازمان دهی زمان های تنفس و تشریک ماعی جمعی در نیرویابی و آموزش اعضای جدید بوده است (جزنی،1380). فرنچ و بل یکی از رویکردهای توسعه یا بالندگی سازمان را پروژه های کیفیت زندگی کاری می داند. وی رویکردها را که با بالندگی سازمانی پیوند خورده است را به صورت زیر خلاصه کرده است(فرنچ و بل ،2003).

  • سیستم اجتماعی – فنی
  • تیم های خود گردان
  • باز سازی کار
  • مدیریت بر مبنای هدف
  • کیفیت زندگی کاری
  • حلقه های کیفیت
  • ساختار یادگیری متوازی
  • امکانات فیزیکی
  • مدیریت کیفیت جامع

کامینکز و اورولی به ملاحظه های توسعه سازمانی اشاره می کنند. از نظر آن ها ، دخالت های توسعه سازمانی ، فعالیت هایی هستند که به منظور کمک به سازمان ها برای بهبود کارایی ، کیفیت زندگی کاری  و بهره وری ، انجام می شود. (کامینگز و اورولی،1389). با توجه به آنچه مذکور افتاد رویکردهای کیفیت زندگی کاری را می توان به شرح زیر مندرج در جدول (2-1)خلاصه نمود :

جدول (2-1)رویکردهای بهبود کیفیت زندگی کاری

رویکرد ویژگی
 

دوایر یا حلقه های کیفیت

– گروه کوچکی از 4 تا 12 نفر

– عضویت داوطلبانه در گروه

– بکار گیری روش حل مسئله

– تشکیل جلسات منظم برای شناسایی مشکلات و ارائه راه حل ها

 

 

سیستم اجتماعی فنی

– مداخله در شرایط کار

– تجدید ساختار کار

– تشکیل گروه های کار

– تنظیم و روابط بین کارکنان و فناوری های مورد استفاده برای انجام کار

 

دموکراسی صنعتی

– توجه به رای و نظر کارکنان

– عزم همگانی برای مشارکت در تصمیم گیری های کلیدی

 

گروه خودگردان

– استقلال و آزادی عمل گروه ها

– مشارکت در تصمیم گیری ها

– عزم شخصی کارکنان برای مدیریت کار روزانه خود

 

بالندگی سازمان

– ارائه اطلاعات معتبر درباره عملکرد سازمانی

– شرکت فعالانه و آزاد در تصمیم گیری ها

– تعهد و مسولیت پذیری کارکنان نسبت به تصمیمات

 

پرداختچی به نقل از از هک من و سوتل استراژهای را به شرح زیر نام می برد که در اغلب سازمان ها برای بهبود کیفیت زندگی کاری بکار رفته است (پرداختچی،1384).

1- تدوین کار راهه (مسیر شغلی)طراحی کار

2- سیستم حقوق و مزایا

3- طراحی و حفظ روابط درون گروهی و میان گروهی

4- اقدامات و عملیات مدیریتی

5- راهبردهای درونی و برونی برای تغییر.