تجارت الکترونیک

تجارت الکترونیک

توسعۀ فناوری اطلاعات، در ابعاد مختلف زندگی انسان و عملکرد سازمان­ها انقلاب عظیمی ایجاد کرده است. در واقع فناوری موجب دگرگونی صنایع و مشاغل و ایجاد، شغل­های جدید و شیوه­های بهینۀ انجام امور شده است و تجارت الکترونیک، از نتایج گسترش فناوری اطلاعات می­باشد. ارتباط میان فناوری و تجارت، به سالیان دراز باز می­گردد و فناوری، همواره باعث پیشرفت و گسترش تجارت بوده است. حدود 2000 سال پیش از میلاد، فینیقیان، فن ساختن کشتی را به کار بردند و نخستین مردمانی بودند که از دریای مدیترانه به سرزمین­های دور دست سفر کردند؛ اکنون شبکۀ جهانی اینترنت، به مثابۀ همان کشتی است که نه تنها فواصل جغرافیایی، بلکه اختلافات زمانی را نیز از بین برده است. اگر بخواهیم از منشأ پیدایش تجارت الکترونیک مطلع شویم، باید بگوییم که تجارت الکترونیک به شکل امروزی از دو پدیدۀ ” اینترنت و مبادلۀ الکترونیکی داده” نشأت می­گیرد و منشأ زمانی این دو، به دهۀ شصت برمی­گردد؛ زمانی که اینترنت به طور وسیعی در مراکز آموزشی، تحقیقاتی و کتابخانه­ای مورد استفاده قرار می­گرفت. در دهۀ هفتاد، ظهور فرآیند انتقال الکترونیکی بازار مالی را متحول کرد. پیشرفت غیرمنتظرۀ اینترنت زمانی شروع شد که برای نخستین بار، پست الکترونیک در 1972 با توسعۀ فناوری جدید آرپانت[1]، مورد استفاده قرار گرفت. این پدیده، به طرح نسخۀ جدیدی از پروتکل انتقال داده، به نام ICP/IP منجر شد (فتحی، عزیزی، نوری، ابویلی اردکانی و رحیم، 1389). باید توجه داشت که کاربردهای تجارت الکترونیک نخستین بار در سال 1970 با ابداعاتی همچون انتقال الکترونیکی وجه[2] شروع شد، در آن زمان دامنۀ استفاده از تجارت الکترونیک به شرکت­های بزرگ، مؤسسات مالی و تعداد کمی بنگاه­های تجاری کوچک ولی قدرتمند، محدود می­شد (علیخانزاده و خانی،1385).

شروع تجارت الکترونیک را می­توان از سال 1990 میلادی دانست، از سال 1995، کاربران اینترنت، شاهد پیشرفت­هایی از فروش­های مستقیم برخط تا آموزش الکترونیکی بودند و درسال 1999، تمرکز تجارت الکترونیکی، از B2C به B2B تغییر کرد. در سال 2001، تجارت الکترونیکی از B2B  به B2C، تجارت مبتنی بر همکاری، دولت الکترونیکی و تجارت سیار تغییر نمود و در سال 2005، کاربردهای سیار، مورد توجه قرار گرفتند (عباس نژادورزی و عباس نژادورزی، 1389).

صنایعی (1387)، در کتاب خود این نکته را مطرح می­کند که جهش تکنولوژی اطلاعات، دو دورۀ بیست ساله را پشت سر گذاشته که اکنون در دورۀ سوم به سر می­برد.

  • 1955-1974 عصر پردازش الکترونیکی داده[3]
  • 1975-1994 عصر سیستم­های اطلاعاتی مدیریت[4]
  • 1995-2014 عصر اینترنت
این مطلب مشابه را هم بخوانید :   بهترین خوراکی ها واسه تهیه یک صبحانه سالم و مقوی

در هر دورۀ بیست ساله، امکانات تجارت الکترونیکی، متناسب با توانایی­های تکنولوژی اطلاعاتی آن عصر فراهم شده است. ماشین­های خودپرداز و کارت­های اعتباری، در بیست سال نخست به جریان افتادند و در عصر دوم، امکان استفاده از مبادلۀ الکترونیکی داده، سیستم بانکی بین المللی[5] و انتقال وجه الکترونیکی فراهم گردید.

ظهور اینترنت، امکان انجام اشکال جدیدی از تجارت، نظیر خدمات سریع و به موقع را فراهم نموده است. کاربرد و توسعۀ جهانی اینترنت، با وب جهان گستر آغاز شد؛ این پدیده موجب تبدیل تجارت الکترونیک، به یکی از کم هزینه­ترین راه­ها، برای فعالیت­های تجاری تبدیل گشت و پس از مدتی، محدودۀ وسیعی از فعالیت­های تجاری را پوشش داد. براین اساس تجارت الکترونیک مزایای بسیاری از قبیل جهانی شدن تجارت، حذف محدودیت­های زمانی و مکانی، دسترسی آسان به اطلاعات، حذف کاغذ بازی، افزایش کارایی کارکنان، ارائۀ خدمات بهتر به مشتریان و ….. دارد. لازم به ذکر است که به دلیل گسترده بودن حوزۀ تجارت الکترونیک، برای آن تعاریف بسیاری بیان شده است؛ از مجموع آنها می­توان دریافت که تجارت الکترونیک، دارای کاربردهای وسیعی است؛ البته افرادی مثل ویگاند (1997)، پس از بررسی علت تنوع و واگرایی در تعاریف تجارت الکترونیک، برای این پدیده، چهار دلیل بیان کردند:

  • دلیل اول: متنوع بودن شغل و وظیفۀ محققان تجارت الکترونیک
  • دلیل دوم: جهت­گرایی حرفه­ای و زمینۀ حرفه­ای فرد محقق
  • دلیل سوم: متفاوت بودن کالاها و خدماتی که هستۀ اصلی تعریف تجارت الکترونیک هستند
  • دلیل چهارم: تفاوت در نوع تکنولوژی­های به­کاررفته در تعریف و فعالیت از طریق تجارت الکترونیک (ویگاند، 1997 به نقل از صنایعی، 1387)

لازم به ذکر است که بیش از 30 نوع تکنولوژی وجود دارد که از آنها در تعریف تجارت الکترونیک استفاده شده است و این موضوع حاکی از گستردگی تجارت الکترونیک می­باشد

[1] Arpanet

[2] Electronic Fund Transfer (EFT)

[3] Electronic Data Interchange (EDI)

[4] Management Information System (MIS)

[5] Society For World Wide Interbank Financial Telecommunication (SWIFT)