بررسی تاثیر هنر در اموزش مدارس

مبانی تاریخی

تاریخچه کاربرد هنردرآموزش

اولین نشانه های توجه و استفاده از هنردرآموزش را دریونان باستان و به خصوص درکار فلاسفه ای مانند افلاطون[1] و ارسطو ملاحظه             می کنیم. در آتن(یونان) موسیقی به عنوان یکی ازموضوعات اساسی که هر شهروندی باید آن را بداند و آن را بشناسد، تلقی می گردید. در واقع حدود 5 قرن قبل ازمیلادمسیح، درآموزش و پرورش آتن تئاتر و هنرهایی همچون موسیقی و … را به عنوان عناصرضروری در امر آموزش به کارمی گرفتند و جوانان به شدت در این زمینه، تعلیم داده می شدند(امینی، 1384، به نقل ازمختاباد، 1372: ص30) .

در میان فلاسفه قدیم افلاطون اولین فیلسوفی است که هنرهای زیبا، موسیقی و داستان گویی را ابزاری مهم وکارساز برای تربیت           روحی و روانی دانش آموزان قمدادمی کند و با توجه به تأثیرعمیق آن ازدیدگاه تربیتی، به تحلیل انتقادی انواع داستان ها و             موسیقی هایی می پردازدکه برای کودکان و نوجوانان درنظرگرفته شده بود(نقیب زاده، 1388).

افلاطون در این تحلیل نقادانه، تصریح می کندکه در این داستان ها، به عنوان یک ابزار تربیتی اولاً نسبت های ناروایی به خدایان داده شده است، به گونه ای که از انجام هیچ کاری حتی دروغ گفتن، نیرنگ و پیمان شکنی هم ابا ندارند. نتیجه این عیب آن است که یا زشتی این کارها از میان می رود و یا اوج احترامی که درخور خدایان است. بدین سان، اثر تربیتی این گونه داستان ها یا از میان بردن دین است و یا ویران کردن بنیاد اخلاق. افلاطون درتأکید به نقش موسیقی درتربیت تا بدانجا پیش می رودکه می گوید: اگرکه موسیقی که بنیادش به نظم و هماهنگی است و از این رو خویشاوند روان است، در میان نباشد و فقط به پرورش تن، ورزش و آموزش جنگ آمدی پرداخته شود، آدمی ناموزون، وحشی و خشن بارمی آید و به جانوران درنده مانند می شود (نقیب زاده، 1388: ص45).

اما فیلسوف دیگریونانی، ارسطو، هم یادگیری هنرها را مورد توجه جدی قرار می دهد. وی بین حرکت معنا دارد در هنر و اعمالی که هیچ گونه سودی به انسان نمی رساندفرق می گذارد و اشاره می کند در امر آموزش، هنربه عنوان عامل اصلی معنا و مفهوم پیدا               می کند(امینی، 1384 به نقل ازمختاباد، 1374: ص30).

درعین حال، وی پرورش عواطف و احساسات را واهی می داندکه انسان را به مقصد هنرهای اخلاقی رهنمون می سازد. لذا باید کودکان و دانش آموزان را از شنیدن موسیقی و داستانهای بد منع کرد(امینی، 1384: ص30-29).

تاریخچه فعّالیّت هنری درمدارس ایران

ازسال 1316 تاکنون حوزه های محتوایی هنرکه دردوره های مختلف دربرنامه درسی هنرگنجانده شده، قابل توجه می باشد.

1316: سرود، نقاشی و رسم، تعلیم خط

1319: سرود، نقّاشی وکاردستی یاتعلیم خط، رسم ونقّاشی

1328: سرود، نقّاشی وکاردستی، خوش نویسی، مشق خط

1342: هنر و کاردستی، سرود

1345: هنر وکاردستی

1358: هنر و تعلیم خط

1373 تا کنون :نقّاشی، کاردستی، خوش نویسی

در برنامه سال 1373 که تاکنون نیز ادامه دارد ساعات آموزش هنرتقریباً 70 درصد افت داشته است که درمقایسه با بالاترین میزان ساعات آموزش هفتگی درسال 1342 و حتی با لحاظ کردن ساعات آموزش هفتگی از28 ساعت به 24 ساعت کاهش داشته است که این افت( حدو 15 درصد ) قابل توجیه نیست و حکایت از بی توجهی عمیق به آموزش هنر درحال حاضر دارد که درطول تاریخ آموزش ابتدایی در ایران سابقه نداشته است (مهرمحمدی، 1390: ص154) .

نکته ی جالب توجه این که، ازسال 1374، آموزش و پرورش مبادرت به چاپ کتاب درسی باعنوان ” آموزش هنر ” نکرده امّا در برنامه درسی هفتگی، کماکان ساعات آموزش هنرمصوّب شورای عالی آموزش و پرورش، جایگاه خود را حفظ کرده است. لذا، بایدنتیجه گیری کردکه آموزش هنر، علاوه بر ساعات بسیارمحدود و ناچیز اختصاص یافته به آن در دوره ابتدایی، فاقدبرنامه درسی مشخّص و منابع آموزشی رسمی نیزهست، که خودمعرّف بُعد دیگری از ابعاد بی توجّهی وکم مهری نظام آموزشی به حوزه ی تربیت هنری است (مهرمحمدی، 1390: ص156).

این مطلب مشابه را هم بخوانید :   تجارت الکترونیک

درسال 1378، دفتربرنامه ریزی و تألیف کتب درسی تصمیم گرفت، با طرّاحی برنامه درسی جدیدی برای درس هنر،              به وضعیت نابسامان آموزش هنردر دوره ابتدایی سامان بخشد. در این سال، مطالعات نیازسنجی انجام گرفت و در سال 1379،           پیش نویس نخست برنامه با عنوان ” برنامه ی موقت ” تهیّه و به دبستان های سراسرکشور برای اجرای داوطلبانه ارسال شد.               پرسش نامه هایی نیز همراه برنامه ی موقت برای مدارس ارسال گردید، تا با استفاده از آن ها به اظهارنظر درباره ی برنامه ی تازه تنظیم شده بپردازند. حاصل این فعّالیت و بررسی های علمی و کارشناسی دیگری که در گروه برنامه ریزی ذیربط انجام شد، منجربه طرّاحی ” راهنمای برنامه درسی هنردوره ی ابتدایی” شد(نوّاب صفوی، 1382).

با توجه به مطالب ذکرشده می توان گفت که به طور اساسی فعّالیّت هنری درنظام آموزشی کشور در مقایسه با سایرکشورها،           از یک سو با محدودیت های نظری و فکری و ازسوی دیگربا موانع و تنگناهای اجرایی و عملی دست به گریبان است. محدودیت نظری، ریشه درعدم اعتقاد و باور برنامه ریزان آموزشی به ضرورت و نقش ویژه فعالیت های هنری در شکوفایی قابلیت ها و استعدادهای مختلف دانش آموزان و تحقق اهداف نظام آموزشی دارد.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

جدول شماره 1-2

زمان آموزش هفتگی درآموزش ابتدایی

      پایه                  سال اول دوم سوم چهارم پنجم ششم
1306 24 30 30 30 30 30
1316 22 28 28 28 28 28
1319 22 28 28 28 28 28
1328 18 26 28 28 28 28
1342 28 28 28 28 28 28
1345 28 28 28 28 28 *
1358 24 24 28 28 28 *
1373 24 24 24 24 24 *

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

جدول شماره 2-2

زمان اختصاص یافته به فعالیت های هنری درآموزش ابتدایی

        پایه سال اول دوم سوم چهارم پنجم ششم
1306 ـــ ـــ ـــ ـــ ـــ ـــ
1316 1 1 3 4 3 3
1319 1 4 4 4 6 6
1328 1 2 5 5 6 6
1342 5 5 5 5 8 8
1345 5 5 4 4 4 *
1358 2 3 3 2 2 *
1373 2 2 5/1 5/1 5/1 *

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

جدول شماره 3 – 2

عنوان دروس دوره ابتدایی درمقاطع زمانی مختلف بر اساس پایه ی تحصیلی آغاز تدریس یک ماده درسی

سال پایه ی اوّل پایه ی دوم پایه ی سوم پایه ی  چهارم پایه ی پنجم پایه ی ششم
1306 فارسی، دینی، حساب مشق شب، جغرافیا، قرآن سیاق و تاریخ هندسه، رسم اخلاق،

علوم تجربی وبهداشت، تعلیمات مدنی، عربی

 
1316 فارسی، دینی، حساب، سرود نقاشی و رسم        قرآن ،

تعلیم خط، هندسه

  تاریخ ایران، جغرافی تعلیمات مدنی
1319 فارسی، اخلاق، حساب، ورزش، سرود نقّاشی و

کارهای دستی

تعلیم خط، هندسه   علوم تجربی،

تاریخ وجغرافی، رسم ونقاشی، مشق خط

پیشاهنگی
1338 فارسی، علوم تجربی، تعلیمات دینی،

ورزش، سرود،

نقاشی و کارهای دستی

حساب تاریخ وجغرافی، خوش نویسی   مشق خط پیشاهنگی
1342 دین واخلاق، فارسی،

حساب و هندسه،

علوم اجتماعی،

علوم تجربی،

هنر و کارهای دستی،

ورزش و بازی، سرود

      مشق خط پیشاهنگی
1345 دین واخلاق، فارسی، حساب وهندسه، تعلیمات اجتماعی،

علوم تجربی وبهداشت، هنر و کارهای دستی، ورزش

        *
1358 فارسی، حساب وهندسه، ورزش، هنر،

علوم تجربی وبهداشت

تعلیمات دینی قرآن، تعلیم خط مطالعات اجتماعی     *
1373 فارسی،ریاضیات،

علوم تجربی و بهداشت،

هنر، ورزش

تعلیمات دینی قرآن،

مطالعات اجتماعی

    *

[1] – Plato