انواع سرمایه اجتماعی و سطوح آن

پاتنام(2002) سرمایه اجتماعی رابه چهار دسته تقسیم می کند و اعتقاد دارد که این انواع مختلف دارای تمایزات منحصر بفرد نیستند، در عوض آنها عدسی های مکمل متفاوتی اند که از میان آنها می توان سرمایه اجتماعی را شناخت.با توجه به نظر پوتنام انواع سرمایه اجتماعی به شرح زیر است:

  1. سرمایه اجتماعی رسمیو غیر رسمی : بعضی شکل های سرمایه اجتماعی مانند انجمن های اولیا و مربیان و یا اتحادیه های کارگری بطور رسمی سازمان یافته اند بطوریکه دارای مسئولان مشخص،شرایط عضویت،وظایف،جلسات معین و مانند آنهاست.اما ترتیب دادن بازی های بسکتبال یا افرادی که در یک رستوران جمع می شوند به شدت غیر رسمی است. هر دوی آنها شبکه هایی تشکیل می دهند که ارتباط متقابل در آنها می تواند توسعه یابد و این ارتباطات می تواند نتایج خصوصی و عمومی در بر داشته باشد.
  2. سرمایه اجتماعی متراکمو غیر متراکم: بعضی از اشکال سرمایه اجتماعی شدیدآ در هم تنیده و چند رشته ای است مانند گروهی از کارگران فولاد که هر روز با هم در کارخانه ای کار می کنند،برای تفریح شنبه بیرون می روند و هر یکشنبه به کلیسا می روند. شبکه اجتماعی بسیار غیر متراکم، که تقریبآ رشته های نامرئی سرمایه اجتماعی است نیز وجود دارد مانند سلام و علیکی که افراد گاهی در صف انتظار سوپر مارکت با هم ردو بدل می کنند یا مواجه شدن احتمالی با شخص دیگری در آسانسور.
  3. سرمایه اجتماعی درون نگرو برون نگر : برخی شکل های سرمایه اجتماعی به میل خود یا به اجبار درون نگر است و تمایل دارد منافع مادی،اجتماعی یا سیاسی اعضای خود را افزایش دهد درحالیکه شکل های دیگر برون نگرند و به مصلحت عمومی می پردازند.
  4. سرمایه اجتماعی گسسته و پیوسته : دوگانگی درون نگری و برون نگری ارتباط نزدیکی با محورهای گسستگی و پیوستگی دارد اما از نظر مفهومی با آنها متفاوتند. سرمایه اجتماعی پیوسته،افرادی را گرد هم جمع می کند که از جنبه های مهمی شبیه هم هستند(نژاد،سن،جنسیت…) در حالیکه سرمایه اجتماعی کسسته به شبکه های اجتماعی اشاره دارد که افرادی را گرد هم جمع می کنند که به هم شباهت ندارند.این تمایز مهمی است زیرا آثار خارجی شبکه های گسسته احتمالآمثبت است در حالیکه در شبکه های پیوسته (محدود شده با موقعیت اجتماعی خاص) برای تولید نتایج منفی در مخاطره بیشتری قرار دارند.زیرا گروه های کاملآ منسجم همگرا می توانند آسانتر برای اهداف شیطانی متحد شوند.(پاتنام،2002)
  5. سرمایه اجتماعی زنجیره ای: وول کوک (2001) نوع دیگری از سرمایه اجتماعی به نام زنجیره ای را در کنار سرمایه های اجتماعی گسسته و پیوسته مطرح کرد.او اعتقاد دارد سرمایه اجتماعی گسسته بعنوان مقوله افقی روابط میان گروهی در سطح وسیع عمل می کند در حالیکه سرمایه اجتماعی زنجیره ای به پیوندهایی اشاره دارد که بین طبقات مختلف ثروت و مقام ایجاد می شود.او به روابط بین افراد و گروه ها در طبقه های اجتماعی متناوب در یک سلسله مراتب اشاره دارد ،جایی که قدرتریا،مقام اجتماعی و ثروت در دسترس گروه های مختلف است.وول کوک اعتقاد دارد چنین شبکه هایی برای منابع نفوذ،ایده ها و اطلاعات ناشی از نهاد های رسمی فراتر از اجتماع نقش کلیدی دارند.(وول کوک،2001)
  6. سرمایه اجتماعی حکومتی و مدنی: کولیز(1998) بین دو نوع سرمایه اجتماعی تمایز قائل شده است.
این مطلب مشابه را هم بخوانید :   هیجان های بنیادی کدامند؟

سرمایه اجتماعی حکومتی: شامل قراردادها، مقررات و قوانین اجتماعی قابل اجرا و قلمرو آزادی های مدنی است.

سرمایه اجتماعی مدنی: مانند ارزش های مشترک، هنجارها، شبکه های غیررسمی و عضویت در انجمن هاست.(فیضی،1384)

سطوح سرمایه اجتماعی:

برخی نویسندگان سرمایه اجتماعی را در دو سطح سازمانی و ملی بررسی کرده اند:

  1. سطح ملی سرمایه اجتماعی: در این سطح اشاره به شبکه ها ،تعاملات و هنجارهایی دارد که کیفیت و کمیت تعاملات اجتماعی را شکل می دهد.سرمایه اجتماعی فقط مجموعه نهادهایی که جامعه را شکل می دهد نیست،بلکه سبب انسجام این نهادها نیز می شود.(بانک جهانی،2001) سرمایه اجتماعی مجموعه ای از هنجارهای موجود در سیستم اجتماعی است که موجب ارتقای سطح همکاری اعضای آن جامعه و پایین آمدن سطح هزینه های تبادلات و ارتباطات می شود.(علوی،1380)
  2. سطح سازمانی: در تحقیقات کوهن و پروساک(2001) به ایده بررسی سرمایه اجتماعی در سطح سازمان ها اشاره شده است.افرادی مانند کوهن و پروساک اعتقاد دارند که سرمایه اجتماعی می تواند به توسعه اقتصادی کمک کند. اهمیت سرمایه اجتماعی سازمانی در این است که سبب اجتماع افرادی می شود(گروه ها،تیم ها، سازمان ها…) که با همدیگر بطور موفقیت آمیز کارها را به پایان می رسانندو احساس انسجام را از طریق اعتماد و همکاری ایجاد می کنند. (طلوعی و کاوسی،1385)

 

سرمایه اجتماعی در تعریفی دیگر در سه سطح مطرح می گردد:

  1. سطح فردی: مانند هنگامی که مادری از دوستش تقاضا می کند تا بچه او را برای مدتی نگه دارد.این رابطه دوستی ناشی از سرمایه اجتماعی میان مادر و دوست خود است که اگر وجود نداشت مادر مجبور بود پرستار بچه استخدام کند و هزینه بپردازد.
  2. سطح گروهی: مانند مثالی که جیمز کلمن از فروشنگان بازار عمده فروشی الماس در شهر نیویورک نقل می کند. او در این مثال نشان می دهد که چگونه تعهدات متقابل اعضای گروه و ضمانت های موثر برای ممانعت از خیانت در امانت موجب شده تا اموری مانند ارزشیابی الماس ها بدون کمترین هزینه و با اطمینان انجام گیرد و در نتیجه همبستگی گروهی در سطح بالایی حفظ و تداوم یابد.
  3. سطح اجتماعی: سطحی که پاتنام و فوکویاما در کارهایشان به آن پرداختند .از نظر پاتنام سرمایه اجتماعی موجب شده تا نهادهای دموکراتیک حکومتی بهتر وظایف خود را انجام دهند و از نظر فوکویاما سرمایه اجتماعی ،نظم اجتماعی را بطریق موثر و کارآمدی حفظ و تداوم می بخشد.(شاه حسینی،1381)

. Formal social capital

. Informal social capital

. Thick social capital

. Thin social capital

. Inward-looking social capital

. Outward-looking social capital

. Bridging social capital

. Bonding social capital

. Continuumy social capital

. Woolcock